Boek 3 Artikel 15 (3:15 BW)

De eerste titel van Boek 3 staat in het vermogensrecht, maar de normen die daar staan zijn algemener van aard. Dit artikel trekt ze daarom door: de artikelen 3:11 tot en met 3:14 BW gelden ook buiten het vermogensrecht. Er zit één rem op. De toepassing gaat niet door voor zover de aard van de rechtsbetrekking zich daartegen verzet. Zo krijgen de kernnormen een breed bereik zonder dat ze overal blind worden opgelegd.

Welke normen meegaan

• Goede trouw, en dus ook de eis dat iemand onderzoekt wat hij behoort te weten.
• Redelijkheid en billijkheid, met de drie ijkpunten die artikel 3:12 BW noemt.
• Misbruik van bevoegdheid, zodat een bevoegdheid ook buiten het vermogensrecht niet grenzeloos is.

- Het verbod om een burgerlijke bevoegdheid uit te oefenen in strijd met publiekrecht.

Waar de schakel naartoe reikt

Buiten het vermogensrecht liggen onder meer het personen- en familierecht, het rechtspersonenrecht en het procesrecht. Ook daar bestaan bevoegdheden, ook daar speelt de vraag wat iemand wist of behoorde te weten, en ook daar kan een bevoegdheid onevenredig worden ingezet. Zonder dit artikel zou telkens opnieuw de vraag rijzen of die normen daar wel gelden.

De rem: de aard van de rechtsbetrekking

De uitzondering is geen formaliteit. Sommige verhoudingen zijn zo ingericht dat een van deze normen er niet op past, bijvoorbeeld omdat het belang van een kind of een dwingende wettelijke regeling voorgaat, of omdat een bevoegdheid juist bedoeld is om zonder afweging te kunnen worden gebruikt. Dan blijft die norm buiten toepassing, terwijl de andere gewoon doorwerken.

Een voorbeeld. Binnen een vereniging heeft het bestuur bevoegdheden tegenover de leden. Die verhouding is geen vermogensrechtelijke; toch kan een bestuurder een bevoegdheid niet inzetten met geen ander doel dan een lid te treffen. Via deze schakelbepaling werkt de norm over misbruik van bevoegdheid daar door, tenzij de aard van de verhouding zich daar in dat geval tegen verzet.

In de praktijk

Loopt u tegen een bevoegdheid aan buiten het vermogensrecht en lijkt de uitoefening onredelijk of doelbewust schadelijk, dan is deze bepaling het aanknopingspunt. U hoeft niet aan te tonen dat de verhouding vermogensrechtelijk is.

Wel moet u erop rekenen dat de wederpartij zich op de aard van de rechtsbetrekking beroept. De discussie gaat dan niet over de norm zelf, maar over de vraag of die norm in deze verhouding past. Dat is een vraag van uitleg: van de regeling waarin de bevoegdheid staat en van het karakter van de verhouding, waarbij het doel van die regeling doorgaans de doorslag geeft.