Boek 3 Artikel 14 (3:14 BW)

Dit artikel legt een grens waar twee rechtsgebieden elkaar raken. Wie op grond van het burgerlijk recht iets mag, mag dat niet doen op een manier die botst met het publiekrecht. Dat geldt voor geschreven regels, zoals wetten en verordeningen, en voor ongeschreven regels, zoals de beginselen van behoorlijk bestuur. Een privaatrechtelijke bevoegdheid is dus geen vrijplaats waarmee publiekrechtelijke normen kunnen worden omzeild.

Vooral van belang voor de overheid

Overheden hebben twee petten op. Een gemeente kan optreden als bestuursorgaan, met vergunningen en handhaving, maar zij is ook gewoon eigenaar van grond, gebouwen en straatmeubilair, en zij sluit overeenkomsten. In die tweede hoedanigheid gelden de gewone regels van het vermogensrecht. Dit artikel voorkomt dat zij via die weg ontsnapt aan de eisen die het publiekrecht aan haar handelen stelt.

Praktisch betekent dat: ook als grondeigenaar of contractspartij moet een overheid zorgvuldig handelen, haar besluiten motiveren, gelijke gevallen gelijk behandelen en geen bevoegdheid gebruiken voor een doel waarvoor zij niet is gegeven.

Ook burgers zijn gebonden

De tekst spreekt algemeen over een bevoegdheid die iemand krachtens het burgerlijk recht toekomt. Ook een particulier of onderneming kan dus niet met een beroep op eigendom of contractsvrijheid publiekrechtelijke regels naast zich neerleggen.

• Eigendom geeft geen vrijstelling. Wie eigenaar is van een pand, mag daar niet iets doen wat op grond van publiekrecht verboden is.
• Een afspraak geeft geen vrijstelling. Twee partijen kunnen onderling niet regelen dat een publiekrechtelijk voorschrift voor hen niet geldt.
• De vorm telt niet, het resultaat wel. Of iets is ingekleed als koop, huur of erfpacht doet er niet toe als de uitkomst in strijd is met publiekrecht.

Een voorbeeld. Een gemeente geeft bouwgrond uit en stelt in de koopovereenkomst voorwaarden aan wie er mag komen wonen. Zulke voorwaarden zijn privaatrechtelijk van aard, maar zij mogen niet in strijd komen met publiekrechtelijke normen: willekeurige selectie of ongelijke behandeling houdt geen stand, ook al gaat het formeel om een gewone koopovereenkomst tussen eigenaar en koper.

In de praktijk

Doet u zaken met een overheid, kijk dan verder dan de contractstekst. Naast wat er is afgesproken, gelden de publiekrechtelijke eisen aan haar optreden, en die kunnen een beding onbruikbaar maken.

Voor de overheid zelf is dit een waarschuwing bij het kiezen van de weg. Het privaatrecht kan handig zijn, maar het levert geen extra vrijheid op. Wat langs de publiekrechtelijke route niet mag, mag met een koopovereenkomst of een erfpachtvoorwaarde evenmin.