Boek 3 Artikel 11 (3:11 BW)

Op veel plaatsen in het vermogensrecht hangt de uitkomst af van de vraag of iemand te goeder trouw was. Dit artikel zegt wanneer die goede trouw ontbreekt. Dat is allereerst het geval als iemand de feiten of het recht kende. Maar het gaat verder: goede trouw ontbreekt ook als hij die feiten in de gegeven omstandigheden behoorde te kennen. Te goeder trouw zijn is dus niet hetzelfde als eerlijk zijn; het is niet weten én niet hoeven weten.

Niet weten is niet genoeg

De tweede maatstaf legt een onderzoekslast bij degene die zich op zijn goede trouw wil beroepen. Hoe zwaar die last is, hangt af van de omstandigheden: de aard van het goed, de prijs, de plaats van de transactie, wat de wederpartij vertelt en wat er te controleren valt. Bij een dure zaak met papieren en een register wordt meer verwacht dan bij een kleine aankoop op straat.

Wie zijn ogen sluit voor wat zich opdringt, kan zich er later niet op beroepen dat hij het niet wist. De wet rekent hem dan toe wat hij bij normale oplettendheid had geweten.

Als onderzoek onmogelijk is

De tweede zin sluit een uitweg af. Iemand kan aanvoeren dat onderzoek niet mogelijk was en dat hij daarom niets kon weten. Dat helpt hem niet als hij goede reden tot twijfel had: hij wordt dan behandeld als iemand die de feiten behoorde te kennen. De onmogelijkheid om iets na te gaan werkt dus niet in zijn voordeel wanneer er alle aanleiding was om argwaan te hebben.

• Wist hij het? Dan is er geen goede trouw, punt.
• Had hij het moeten weten? Dan evenmin, ook al wist hij het feitelijk niet.
• Kon hij het niet nagaan, maar had hij goede reden tot twijfel? Ook dan telt zijn onwetendheid niet.

Een voorbeeld. Iemand koopt een nauwelijks gebruikte auto voor een fractie van de gangbare prijs, contant, op een parkeerplaats, van een verkoper die het kentekenbewijs niet bij zich heeft en haast maakt. Blijkt de auto gestolen, dan zal hij zich niet met succes op goede trouw kunnen beroepen. De prijs, de plek en het ontbreken van papieren waren genoeg reden om door te vragen; dat hij dat naliet, komt voor zijn rekening.

In de praktijk

Wilt u zich op bescherming kunnen beroepen, zorg dan dat u kunt laten zien wat u hebt gecontroleerd: identiteit van de verkoper, papieren bij het goed, een reële prijs, en bij registergoederen een blik in de openbare registers. Bewaar die stukken.

Voor de andere partij werkt het spiegelbeeldig. Wie zijn zaak terugvordert van een koper, zal aannemelijk moeten maken dat die koper wist of had moeten weten dat er iets niet klopte. De omstandigheden rond de transactie zijn daarbij vaak doorslaggevender dan wat partijen achteraf zeggen.