Artikel 43c Aw: Wie de volgrechtvergoeding moet betalen

Dit artikel wijst aan wie de volgrechtvergoeding moet betalen: de professionele kunsthandelaar die bij de verkoop betrokken is. Zijn er meer handelaren bij dezelfde verkoop betrokken, dan kan de rechthebbende bij ieder van hen het volle bedrag opeisen. Daarnaast staat hier hoe lang hij de tijd heeft om dat te doen.

De keuze voor de handelaar is praktisch. Hij is beroepsmatig bij de transactie betrokken, kent de prijs en voert een administratie. Een kunstenaar hoeft zo niet uit te zoeken hoe de rolverdeling tussen koper, verkoper en bemiddelaar precies lag.

Op wie de plicht rust

De wet legt de betalingsplicht bij de professionele kunsthandelaar die bij de verkoop betrokken is, of hij nu optreedt als verkoper, als koper of als tussenpersoon. Een particuliere koper of verkoper wordt in deze bepaling niet als schuldenaar genoemd. Voor de rechthebbende betekent dat: hij kan zich richten tot de partij die beroepsmatig bij de transactie betrokken was, zonder eerst te hoeven nagaan wie het werk precies van wie heeft gekocht.

Hoofdelijkheid bij meer betrokkenen

Bij één verkoop kunnen twee professionele partijen betrokken zijn, bijvoorbeeld een galerie die verkoopt en een adviseur die voor de koper bemiddelt. Hoofdelijk aansprakelijk betekent dat de rechthebbende het hele bedrag bij één van hen kan halen. Wie betaalt, kan daarna volgens de algemene regels over hoofdelijke verbondenheid (artikel 6:10 BW) verhaal nemen op de ander voor diens deel. Het risico dat de partijen naar elkaar wijzen ligt dus bij hen, niet bij de kunstenaar.

Vijf jaar, en hoe dan ook twintig

De vordering verjaart vijf jaar na de dag waarop de rechthebbende zowel wist dat de vergoeding opeisbaar was als wie haar moest betalen. Die termijn begint dus pas te lopen als hij beide dingen daadwerkelijk weet, en niet al bij de verkoop zelf. Daarnaast geldt een harde buitengrens van twintig jaar vanaf het opeisbaar worden; daarna is de vordering verlopen, hoe laat de kunstenaar er ook achter kwam.

Een voorbeeld. Een beeldhouwer ontdekt bij het uitzoeken van een oud archief dat een kunsthandel vier jaar eerder een bronzen beeld van haar heeft doorverkocht. Pas op dat moment weet zij van de opeisbaarheid én van de betalingsplichtige, dus begint de termijn van vijf jaar dan te lopen. Was de vergoeding al meer dan twintig jaar eerder opeisbaar geworden, dan had de buitengrens haar vordering al doen verjaren.

In de praktijk

• Voor kunsthandelaren: bewaar verkoopgegevens ruim, want een claim kan lang na de transactie binnenkomen. Leg bij samenwerking met een andere handelaar schriftelijk vast wie afdraagt.
• Voor kunstenaars en erfgenamen: leg vast wanneer u van een verkoop hoorde en van wie. Dat moment bepaalt de start van de korte termijn en is bij discussie het enige houvast.
• Voor beide: de verjaring kan worden gestuit, bijvoorbeeld door een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin de rechthebbende zich ondubbelzinnig zijn recht op betaling voorbehoudt (artikel 3:317 BW), of doordat de handelaar de vordering erkent, ook door een gedeeltelijke betaling (artikel 3:318 BW).

Om erachter te komen dát er is verkocht en tegen welke prijs, geeft artikel 43d Aw de rechthebbende een recht op inlichtingen.