Artikel 22 Aw: Afbeeldingen voor opsporing en procedures

Dit artikel regelt twee situaties waarin werken van een ander mogen worden gebruikt zonder toestemming: het gebruik van afbeeldingen door of vanwege de justitie in het belang van de openbare veiligheid en ter opsporing van strafbare feiten, en het overnemen van werken ten behoeve van de openbare veiligheid of het goede verloop van procedures en de berichtgeving daarover.

De wetgever wilde voorkomen dat het auteursrecht in de weg staat aan de handhaving van de openbare veiligheid, de opsporing van strafbare feiten en het functioneren van bestuur, parlement en rechtspraak. Het tweede lid sluit aan bij de Europese Auteursrechtrichtlijn (2001/29/EG), die lidstaten toestaat een beperking te maken voor gebruik met het oog op de openbare veiligheid of het goede verloop van zulke procedures en de verslaggeving daarover.

Beeld voor opsporing en veiligheid

Het eerste lid gaat over afbeeldingen van welke aard ook: bewakingsbeelden, foto's, portretten, tekeningen. Door of vanwege de justitie mogen die worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt in het belang van de openbare veiligheid of ter opsporing van strafbare feiten. Verspreidt de politie bij een vermissing een foto die een familielid heeft gemaakt, dan staat het auteursrecht van die fotograaf daaraan niet in de weg.

Of en hoe een beeld naar buiten mag, wordt daarnaast bepaald door andere regels, zoals het strafprocesrecht en de privacywetgeving; dit artikel gaat alleen over het auteursrecht.

Werken in procedures en berichtgeving

Het tweede lid gaat over werken van letterkunde, wetenschap of kunst. Het overnemen daarvan is geen inbreuk wanneer dat gebeurt ten behoeve van de openbare veiligheid, of om het goede verloop van een bestuurlijke, parlementaire of gerechtelijke procedure of de berichtgeving daarover te waarborgen.

De drie soorten procedures bestrijken een breed terrein. Bij een bestuurlijke procedure kan het gaan om een aanvraag, een bezwaarschrift of een zienswijze waarbij een tekening, foto of rapport wordt gevoegd. Bij een parlementaire procedure kan het gaan om stukken die in het kader van de behandeling van een wetsvoorstel of een parlementaire enquête worden overgenomen. Bij een gerechtelijke procedure gaat het onder meer om producties bij processtukken en om stukken in het dossier van de rechter.

Grenzen van de beperking

De beperking geldt alleen voor zover het overnemen een van de genoemde doelen dient. Voor ander gebruik van hetzelfde werk biedt dit artikel geen grondslag.

In de praktijk

• Voor procespartijen — beschermd materiaal kan als productie worden overgelegd zonder toestemming van de maker; hergebruik van datzelfde materiaal voor een ander doel valt daar niet vanzelf onder.
• Voor journalisten — het tweede lid noemt uitdrukkelijk de berichtgeving over bestuurlijke, parlementaire en gerechtelijke procedures.
• Voor makers — dat een werk in een procedure wordt overgelegd of in een opsporingsbericht wordt gebruikt, valt binnen dit artikel zolang het gebruik de genoemde doelen dient.

Een meubelmaker wordt beschuldigd van namaak en legt in de procedure de ontwerptekeningen van zijn wederpartij over om te laten zien dat die zelf ouder werk heeft gekopieerd. Dat overleggen dient het verloop van de procedure. Zet hij diezelfde tekeningen daarna op zijn bedrijfsblog als reclame voor zijn eigen ontwerpen, dan dient dat gebruik geen van de in dit artikel genoemde doelen.