Artikel 29a Aw: Omzeilen van technische beveiliging

Dit artikel beschermt niet het werk zelf, maar het slot dat erop zit. Wie een doeltreffende technische voorziening omzeilt en dat weet of redelijkerwijs behoort te weten, handelt onrechtmatig. Daarnaast is het onrechtmatig om middelen en diensten aan te bieden waarmee anderen zo'n beveiliging kunnen breken. Ook wie zelf niets kopieert, kan dus aansprakelijk zijn. De reden is dat digitale werken zonder beveiliging in een seconde perfect te kopiëren zijn: een verbod op kopiëren is dan weinig waard als het slot straffeloos mag worden opengebroken. Tegelijk kan zo'n slot ook rechtmatig gebruik blokkeren, en daarom staan er in het vierde en vijfde lid tegenwichten.

Wat een technische voorziening is

Onder een technische voorziening verstaat de wet technologie, inrichtingen of onderdelen die in hun normale werking dienen om handelingen te voorkomen of te beperken die de maker of zijn rechtverkrijgende niet heeft toegestaan. Zij is doeltreffend als het gebruik van het beschermde werk wordt beheerst via toegangscontrole of via een beschermingsprocedé zoals versleuteling, vervorming of een andere transformatie van het werk, of via een kopieerbeveiliging die haar doel bereikt. Doeltreffend betekent niet onkraakbaar: een beveiliging die met de juiste kennis te breken is, blijft doeltreffend zolang zij in normaal gebruik daadwerkelijk tegenhoudt wat zij hoort tegen te houden. Een puur symbolische maatregel, zoals een tekstregel die vraagt niet te kopiëren, valt er niet onder.

Ook het gereedschap valt eronder

Het derde lid richt zich op de toeleveringsketen. Onrechtmatig handelt wie diensten verricht of middelen vervaardigt, invoert, distribueert, verkoopt, verhuurt, adverteert of voor commerciële doeleinden in bezit heeft, als die middelen in een van deze drie categorieën vallen:

• Bedoeld om te omzeilen. Ze worden aangeboden, aangeprezen of in de handel gebracht met het doel de beveiliging te omzeilen.
• Nauwelijks een ander nut. Ze hebben slechts een commercieel beperkt doel of nut anders dan het omzeilen van die beveiliging.
• Ontworpen om te omzeilen. Ze zijn vooral ontworpen, vervaardigd of aangepast om het omzeilen mogelijk of gemakkelijker te maken.

Vooral de tweede categorie is verraderlijk voor makers van technisch gereedschap: een tool met een marginale legitieme toepassing en een grote illegale markt valt eronder, ook zonder kwade bedoeling van de maker.

Beveiliging tegenover je wettelijke rechten

Beperkingen in de wet geven je het recht om in bepaalde gevallen zonder toestemming te kopiëren of te gebruiken. Een technisch slot kan dat feitelijk onmogelijk maken. Daarom kan bij algemene maatregel van bestuur worden bepaald dat de rechthebbende de gebruiker de nodige middelen moet verschaffen om van zulke beperkingen te profiteren, mits die gebruiker rechtmatig toegang tot het beschermde werk heeft. Het vierde lid doet dat voor onder meer de artikelen 16b en 16c Aw; het vijfde lid bevat een vergelijkbare regeling voor onder meer de artikelen 15n en 16 Aw. Alleen bij het vierde lid hoort een uitzondering: daar geldt de verplichting niet voor werken die onder contractuele voorwaarden op een individueel gekozen plaats en tijd beschikbaar worden gesteld, waardoor het aanbod op aanvraag daar buiten schot blijft. Het vijfde lid kent die uitsluiting niet.

Een voorbeeld: een uitgever van digitale studieboeken beveiligt zijn bestanden met versleuteling die aan één account is gekoppeld. Een start-up brengt een programma op de markt dat wordt aangeprezen als middel om die beveiliging weg te halen, met de toevoeging dat het ook bestandsformaten kan omzetten. Die tweede functie redt de start-up niet: het middel wordt aangeprezen om te omzeilen en heeft daarnaast nauwelijks zelfstandige waarde.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende. Documenteer hoe je beveiliging werkt en wat zij tegenhoudt; je zult moeten laten zien dat zij in normaal gebruik daadwerkelijk beheerst wie wat kan doen. Denk daarnaast aan artikel 28 Aw: de inrichtingen en onderdelen uit dit artikel kunnen ook worden opgeëist of vernietigd.
• Voor de ontwikkelaar. Kijk kritisch naar je marketing. Hoe je een tool aanprijst, weegt zwaar bij de vraag of hij onder het derde lid valt.
• Voor de gebruiker. Het feit dat een wettelijke beperking je iets toestaat, geeft je nog niet het recht het slot zelf te breken. Zoek eerst de weg via de rechthebbende.