Voor de toepassing van de artikelen 15j, 15k en 15l wordt verstaan onder: a. leesgehandicapte: een persoon 1°. die blind is; 2°. met een visuele handicap die niet zodanig kan worden verbeterd dat de persoon het gezichtsvermogen krijgt dat wezenlijk gelijkwaardig is aan dat van een persoon zonder een dergelijke handicap en waardoor de persoon niet in staat is in wezenlijk dezelfde mate als een persoon zonder een dergelijke handicap gedrukte werken te lezen; 3°. met een waarnemings- of andere leeshandicap waardoor de persoon niet in staat is in wezenlijk dezelfde mate als een persoon zonder een dergelijke handicap gedrukte werken te lezen; of 4°. die anderszins, ten gevolge van een fysieke handicap, niet in staat is een boek vast te houden of te hanteren, dan wel scherp te zien of zijn ogen te bewegen in een mate die gewoonlijk voor het lezen noodzakelijk wordt geacht; b. gepubliceerd geschrift: een werk van letterkunde, wetenschap of kunst in de vorm van een boek, dagblad, krant, tijdschrift of ander soort geschrift, notaties met inbegrip van bladmuziek en daarmee samenhangende illustraties, op om het even welke drager, met inbegrip van audioformaten, dat wordt beschermd door het auteursrecht en dat is openbaar gemaakt; c. omgezet werk: een werk dat in een alternatieve vorm is omgezet waarmee dat werk voor een leesgehandicapte toegankelijk wordt, onder meer om de toegang tot het werk voor die leesgehandicapte even eenvoudig en gemakkelijk te maken als voor personen zonder leeshandicap; d. toegelaten entiteit: een entiteit die door een lidstaat is gemachtigd of erkend om zonder winstoogmerk onderwijs, opleiding, aangepast lezen of toegang tot informatie aan leesgehandicapten te bieden. Hieronder wordt mede verstaan openbare instellingen of organisaties zonder winstoogmerk die leesgehandicapten dezelfde diensten aanbieden als een van hun hoofdactiviteiten, institutionele verplichtingen of in het kader van hun taken van openbaar belang; e. Leesgehandicaptenverdrag: het op 27 juni 2013 te Marrakesh tot stand gekomen Verdrag van Marrakesh tot bevordering van de toegang tot gepubliceerde werken voor personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins een leeshandicap hebben.
Artikel 15m Aw: Begrippen van de leesgehandicaptenregeling
Begrippen van de leesgehandicaptenregeling
Wettekst
Toelichting
Voor de regeling over toegankelijke versies is het van belang wie er precies onder valt en waarop zij ziet. Dit artikel geeft die omschrijvingen: van de leesgehandicapte, het gepubliceerde geschrift, het omgezette werk, de toegelaten entiteit en het verdrag waarop de regeling steunt.
Definities lijken saai, maar zij bepalen hier de grens tussen toegestaan gebruik en inbreuk. Wie buiten een van deze omschrijvingen valt, kan zich niet op de regeling beroepen en heeft gewoon toestemming nodig van de rechthebbende.
Wie is leesgehandicapt
De omschrijving is functioneel: het gaat er niet om welk etiket iemand heeft, maar of hij gedrukte werken kan lezen zoals anderen dat kunnen. Er zijn vier ingangen: blindheid; een visuele handicap die niet zo te corrigeren is dat het gezichtsvermogen in wezen gelijkwaardig wordt; een waarnemings- of andere leeshandicap waardoor lezen niet in wezenlijk dezelfde mate lukt; en een fysieke handicap waardoor iemand een boek niet kan vasthouden of hanteren, of zijn ogen niet kan bewegen of scherpstellen zoals voor lezen nodig is.
Die laatste categorie wordt vaak over het hoofd gezien. Ook iemand zonder enig oogprobleem kan leesgehandicapt zijn in de zin van deze regeling, bijvoorbeeld door een aandoening waardoor hij een boek niet kan vasthouden of omslaan.
Gepubliceerd geschrift en omgezet werk
Een gepubliceerd geschrift is een auteursrechtelijk beschermd en openbaar gemaakt werk in de vorm van een boek, dagblad, krant, tijdschrift of ander geschrift, inclusief notaties zoals bladmuziek en de bijbehorende illustraties. De drager doet er niet toe: ook een audioformaat valt eronder. Wat er niet onder valt, is even belangrijk: een film of een zelfstandig muziekwerk is geen gepubliceerd geschrift, en ongepubliceerd materiaal evenmin.
Een omgezet werk is datzelfde werk in een alternatieve vorm die het voor een leesgehandicapte toegankelijk maakt, met als maatstaf dat de toegang even eenvoudig en gemakkelijk wordt als voor iemand zonder leeshandicap. Denk aan braille, een grootletterversie, een gestructureerd digitaal bestand voor voorleessoftware of een gesproken versie.
De toegelaten entiteit
Dat is een organisatie die door een lidstaat is gemachtigd of erkend om zonder winstoogmerk onderwijs, opleiding, aangepast lezen of toegang tot informatie te bieden aan leesgehandicapten. Daaronder vallen ook openbare instellingen en organisaties zonder winstoogmerk die deze diensten als een van hun hoofdactiviteiten, als institutionele verplichting of als taak van openbaar belang aanbieden.
Het winstoogmerk is hier het scharnierpunt. Een commerciële dienstverlener die tegen betaling toegankelijke bestanden aanbiedt, is geen toegelaten entiteit, hoe nuttig zijn dienst ook is.
In de praktijk
- Toets de status van uw gebruiker. Werk met een vaste, controleerbare manier waarop iemand zijn leeshandicap aannemelijk maakt.
- Toets het materiaal. Vraag u eerst af of het om een gepubliceerd geschrift gaat; is het antwoord nee, dan biedt deze regeling geen grondslag.
- Toets uw eigen status. Zonder machtiging of erkenning en zonder de vereiste non-profitpositie bent u geen toegelaten entiteit en kunt u zich niet op de ruimere bevoegdheden beroepen.
Deze omschrijvingen gelden voor de toepassing van artikel 15j Aw, artikel 15k Aw en artikel 15l Aw.