Artikel 41 Aw: Delen en afleveringen apart geteld

Werk dat in stukken verschijnt, zoals een tijdschrift, een reeks jaarboeken of een encyclopedie in banden, roept de vraag op wanneer de termijn begint: bij het eerste deel of bij het laatste. Dit artikel kiest voor de eerste optie in een strenge vorm. Voor de berekening van de duur geldt elke band, elk deel, elk nummer en elke aflevering als een afzonderlijk werk.

De regel werkt door op de berekening die geldt voor werken zonder aangeduide maker. Daar is de eerste rechtmatige openbaarmaking het startpunt, en dat startpunt wordt hier per deel bepaald. Een reeks die over dertig jaar verscheen, komt dus over dertig jaar verspreid weer vrij.

Waarom per deel wordt geteld

Zonder deze regel zou een uitgever de bescherming eindeloos kunnen oprekken door om de paar jaar een nieuwe aflevering uit te brengen. Elk nieuw deel zou dan de klok voor de hele reeks opnieuw starten. Dat is precies wat de wet hier blokkeert: nieuwe delen verlengen de bescherming van oudere delen niet.

Wat je moet vastleggen

Voor de praktijk betekent dit dat je per deel de eerste rechtmatige openbaarmaking moet kennen. Bij tijdschriften is dat meestal het jaar op de omslag, bij losbladige uitgaven het jaar van de betreffende aanvulling. Ontbreekt die datum, dan kun je de termijn voor dat deel niet betrouwbaar berekenen en is voorzichtigheid geboden.

Een voorbeeld

Een lokale geschiedenisvereniging wil een verenigingsblad digitaliseren dat van 1930 tot 1975 verscheen, telkens zonder vermelding van auteurs. Zij mag niet met één datum rekenen. Voor elke jaargang loopt een eigen termijn vanaf het jaar na verschijning. De vroege jaargangen zijn daardoor allang vrij, terwijl de nummers uit de jaren zeventig nog jarenlang beschermd blijven.

In de praktijk

• Voor archieven en uitgevers: maak een overzicht per deel of jaargang in plaats van per titel; alleen zo weet je welke delen je mag publiceren.
• Voor gebruikers: laat je niet misleiden door een oude begindatum van een reeks; het deel dat je gebruikt bepaalt de termijn.
• Voor rechthebbenden: een heruitgave of aanvulling laat de termijn van eerdere delen ongemoeid, hoe integraal de reeks ook wordt gepresenteerd.

Staat er bij een deel wel een duidelijke maker vermeld, dan geldt voor dat deel de gewone berekening vanaf het sterfjaar volgens artikel 37 Aw. Is een deel nooit rechtmatig openbaar gemaakt, dan kom je uit bij artikel 39 Aw.