Artikel 25g Aw: De geschillencommissie voor makerscontracten

Procederen is voor de meeste makers te duur en te traag voor een conflict over een contract of een vergoeding. Dit artikel maakt daarom een laagdrempelig alternatief mogelijk: een aangewezen geschillencommissie die geschillen behandelt tussen een maker en zijn wederpartij of een derde over de toepassing van de artikelen 25c tot en met 25f Aw.

De aanwijzing gebeurt door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, in overeenstemming met de minister van Justitie en Veiligheid. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels komen over samenstelling, inrichting, procedure, bekostiging, werkwijze en toezicht. Het artikel is dus vooral een grondslag: het maakt de commissie mogelijk en zegt hoe haar uitspraken doorwerken.

Waarover de commissie gaat

Het bereik is beperkt tot de kern van het auteurscontractenrecht: de billijke vergoeding en de vergoeding bij een nieuwe exploitatievorm, de jaarlijkse plicht van de wederpartij om de maker over de exploitatie en de opbrengst te informeren, de aanvullende vergoeding bij een onevenredige opbrengst, de opzegging wegens onvoldoende exploitatie en de vernietigbare bedingen. Andere ruzies, bijvoorbeeld over inbreuk of over een gewone wanprestatie, horen bij de rechter thuis.

Hoe een uitspraak vast komt te staan

Wordt het geschil niet binnen drie maanden na verzending van het afschrift van de uitspraak alsnog bij de rechter aanhangig gemaakt, dan geldt wat de commissie heeft vastgesteld als tussen partijen overeengekomen. Dat is een krachtig mechanisme: wie het niet eens is met de beslissing moet actief doorpakken, anders wordt de uitkomst gewoon de inhoud van de rechtsverhouding.

Optreden namens een groep makers

Een stichting of vereniging met volledige rechtsbevoegdheid kan een geschil ook ten behoeve van makers aanhangig maken, voor zover zij volgens haar statuten hun belangen behartigt. Dat is belangrijk, omdat een individuele maker vaak aarzelt om zijn opdrachtgever aan te spreken zolang de samenwerking loopt. Een collectief kan dat wel doen, en kan bovendien een structureel probleem in een sector agenderen in plaats van één enkel geval.

Verplichte aansluiting voor publiek gefinancierde exploitanten

Bij algemene maatregel van bestuur kan een exploitant die met publieke middelen wordt gefinancierd worden verplicht zich bij de aangewezen commissie aan te sluiten. Zonder zo'n verplichting is een geschillencommissie afhankelijk van vrijwillige deelname, en juist dat maakt zulke voorzieningen in de praktijk vaak weinig effectief.

In de praktijk

• Voor de maker. Ga na of jouw wederpartij daadwerkelijk is aangesloten. Zonder aansluiting of instemming heeft een gang naar de commissie weinig zin en blijft alleen de rechter over.
• Voor de maker. Let scherp op de termijn van drie maanden na de uitspraak. Ben je het oneens met de uitkomst, dan moet je binnen die periode naar de rechter, anders ligt de beslissing vast.
• Voor de exploitant. Behandel een oproep van de commissie serieus en onderbouw je standpunt met cijfers over de exploitatie. Stilzitten leidt hier tot een uitkomst die daarna moeilijk nog is terug te draaien.

Een voorbeeld: een groep vertalers meent dat een uitgeverij structureel een tarief hanteert dat ver onder het gangbare niveau ligt. In plaats van dat ieder afzonderlijk gaat procederen, legt hun beroepsvereniging de kwestie voor aan de commissie. Volgt daar een beslissing over wat billijk is en stapt niemand binnen drie maanden naar de rechter, dan geldt die uitkomst tussen de betrokken partijen.