Artikel 35d Aw: Onjuiste opgave van uitgeleende werken

Instellingen die werken uitlenen, moeten opgave doen van hun uitleningen, zodat de leenvergoeding kan worden berekend en verdeeld onder de rechthebbenden. Wie die opgave opzettelijk niet doet of er bewust een onjuiste mededeling in opneemt, is volgens dit artikel strafbaar met hechtenis van ten hoogste drie maanden of een geldboete van de derde categorie. Het feit geldt als overtreding.

De leenvergoeding bestaat omdat uitlenen zonder toestemming is toegestaan, maar niet gratis: de maker krijgt er een vergoeding voor terug. Die vergoeding kan alleen eerlijk worden verdeeld als bekend is welke werken hoe vaak zijn uitgeleend. De opgave is dus geen formaliteit maar de meetlat van het hele stelsel.

Waar de opgaveplicht staat

Dit artikel bevat de sanctie, niet de plicht zelf. De opgaveplicht van de uitlenende instelling is geregeld in artikel 15g Aw. De grondslag voor de vergoeding bij uitlenen ligt in artikel 15c Aw, en de inning en verdeling van het geld zijn elders in dezelfde reeks geregeld. Wie de reikwijdte van zijn verplichting wil bepalen, moet dus bij die bepalingen beginnen; dit artikel zegt alleen wat er gebeurt als de opgave bewust misgaat.

Nalaten en onjuist melden

Er zijn twee gedragingen strafbaar gesteld. De eerste is het opzettelijk nalaten van de opgave: helemaal niets insturen terwijl er wel uitleningen zijn geweest. De tweede is het opzettelijk doen van een onjuiste mededeling in een wel ingediende opgave. Opvallend is dat de tekst hier alleen over onjuist spreekt en, anders dan enkele verwante bepalingen, het woord onvolledig niet noemt. In de praktijk zal een opgave waarin bewust een hele categorie uitleningen ontbreekt overigens ook als onjuist worden gezien.

Opzet als drempel

Zonder opzet geen strafbaarheid. Een uitleensysteem dat een deel van de registraties niet meetelt, een medewerker die een deadline mist of een technische storing leveren geen strafbaar feit op. Het gaat om de instelling die weet dat zij moet melden en die dat bewust achterwege laat, of die de cijfers bewust naar beneden bijstelt om minder te hoeven betalen.

Een voorbeeld

Een instelling met een uitleencollectie draait twee systemen: één voor de reguliere collectie en één voor een tijdelijke collectie in een dependance. De cijfers van de dependance worden nooit meegestuurd, hoewel de leiding weet dat ook daar wordt uitgeleend. Het verschil loopt over de jaren flink op. Naast nabetaling van de vergoeding komt dan deze strafbaarstelling in beeld, omdat het weglaten geen vergissing was maar een keuze.

In de praktijk

• Voor uitlenende instellingen: beleg de opgave bij één verantwoordelijke, koppel die aan de uitleenadministratie en bewaar de brondata. Zo is achteraf aantoonbaar dat een afwijking geen opzet was.
• Bij een fout ontdekt na indiening: corrigeer uit eigen beweging en meld waarom. Een tijdige correctie ontneemt de kern aan het verwijt dat er bewust onjuist is gemeld.
• Bij twijfel over wat meetelt: vraag het schriftelijk na en leg het antwoord vast. Een gemotiveerd standpunt over de uitleg van de regeling is iets anders dan een onjuiste mededeling over feiten.