Artikel 14 Aw: Vastleggen op geluids- en beelddragers

Wie een werk vastlegt op een voorwerp dat bedoeld is om dat werk te laten horen of te laten zien, verveelvoudigt het. Dat geldt ook voor een gedeelte van een werk. Voor die vastlegging is dus toestemming van de rechthebbende nodig, ook als er verder nog niets met de opname gebeurt.

De bepaling dateert uit een tijd waarin het niet vanzelf sprak dat het opnemen van muziek op een drager hetzelfde was als het drukken van bladmuziek. De wetgever heeft dat gelijkgetrokken: het maakt niet uit in welke technische vorm een werk wordt vastgelegd, zolang de drager ertoe strekt het werk hoorbaar of zichtbaar te maken.

Wat een drager is

Het gaat om elk voorwerp dat bestemd is om een werk ten gehore te brengen of te vertonen. Dat was ooit een plaat of een band, maar de formulering is techniekneutraal genoeg om ook moderne dragers te omvatten: een harde schijf, een geheugenkaart, de opslag van een server waaruit wordt afgespeeld. Beslissend is de bestemming van het voorwerp, niet de techniek erachter.

Waarom dit los staat van openbaar maken

Verveelvoudigen en openbaar maken zijn twee zelfstandige handelingen die elk hun eigen toestemming vergen. Dit artikel maakt duidelijk dat de opname zelf al een verveelvoudiging is. Je kunt dus inbreuk maken door alleen een master op te nemen, zonder die ooit te publiceren. Wie een opname vervolgens wel uitbrengt, uitzendt of streamt, verricht daarnaast een openbaarmaking en heeft daar aparte toestemming voor nodig.

Waarom dat in contracten telt

In de praktijk wordt deze verveelvoudiging vaak los gelicentieerd. Wie muziek van een ander onder beeld wil zetten, heeft toestemming nodig om het werk aan het beeld te koppelen en vast te leggen, en daarnaast toestemming om het resultaat te vertonen. Wie alleen een uitzendlicentie regelt, heeft de vastlegging niet gedekt. Let er ook op dat een opname van een uitvoering meerdere rechten raakt: het onderliggende werk en de prestatie van de uitvoerenden.

In de praktijk

Een cateraar laat voor zijn website een sfeerfilmpje maken en de videomaker zet daar een bestaand nummer onder. Er komt een licentie voor het plaatsen van het filmpje online, maar niets over het vastleggen van de muziek in het bestand. De rechthebbende kan zich dan alsnog verzetten: het monteren van de muziek in het videobestand is zelf al een verveelvoudiging.

• Voor makers en rechthebbenden: omschrijf in je licentie apart welke vastleggingen zijn toegestaan, op welke dragers en voor welke duur, zodat er geen discussie ontstaat over de vraag of opnemen was meeverkocht.
• Voor gebruikers: regel de rechten vóór de productie, niet erna. Zodra het bestand is gemonteerd, is de verveelvoudiging al verricht en onderhandel je vanuit een slechtere positie.
• Voor producenten: houd bij welke fragmenten je waar hebt vastgelegd. Ook een kort gedeelte valt onder dit artikel wanneer daarin de beschermde trekken van het werk herkenbaar zijn.

Bewerkingen vallen langs een andere route onder het verveelvoudigingsbegrip; artikel 13 Aw rekent vertalingen, arrangementen en andere aanpassingen in gewijzigde vorm daartoe.