Artikel 39 Aw: Werk dat nooit is gepubliceerd

Dit artikel sluit een gat in de rekenregels. Voor werken waarvan de duur niet vanaf een sterfjaar wordt berekend, is de eerste rechtmatige openbaarmaking het startpunt. Maar wat als die openbaarmaking er nooit komt? Dan zou de bescherming eindeloos blijven hangen. Daarom bepaalt de wet dat het auteursrecht vervalt als zo'n werk binnen zeventig jaar na het ontstaan niet op rechtmatige wijze openbaar is gemaakt.

Het gaat dus niet om werk met een bekende maker: daarvoor blijft de gewone regel gelden, ook als het nooit is gepubliceerd. Deze bepaling raakt juist de categorie zonder aanwijsbaar sterfjaar, zoals anoniem materiaal en werk dat aan een organisatie wordt toegerekend.

Waarom deze grens er is

Zonder deze regel zou een lade vol nooit getoonde ontwerpen tot in het oneindige beschermd blijven, terwijl niemand meer kan achterhalen wie er rechten op heeft. Dat verlamt archieven, musea en onderzoekers. Zeventig jaar na het maken houdt het daarom op, ongeacht of er ooit een uitgave is gekomen.

Rechtmatig openbaar gemaakt

Er staat bewust rechtmatig. Een publicatie die tegen de wil van de rechthebbende tot stand kwam, telt niet mee als startpunt. Iemand die een ongepubliceerd manuscript zonder toestemming online zet, verandert de termijn dus niet. Omgekeerd kan een bescheiden maar toegestane publicatie, zoals opname in een tentoonstellingsuitgave, wel het moment zijn waarop de klok gaat lopen.

Een voorbeeld

Een streekarchief vindt een doos met werktekeningen uit 1935, gemaakt binnen een inmiddels opgeheven fabriek en zonder enige naam. Ze zijn nooit uitgegeven of tentoongesteld. Zeventig jaar na het maken is het auteursrecht vervallen, dus het archief kan de tekeningen in 2026 publiceren en online zetten zonder toestemming te hoeven zoeken. Had dezelfde fabriek de tekeningen in 1960 in een jubileumboek afgedrukt, dan liep de termijn vanaf dat jaar en was het beeld anders geweest.

In de praktijk

• Voor erfgoedinstellingen: leg per stuk het vermoedelijke ontstaansjaar vast en of er ooit een toegestane publicatie was; die twee gegevens beslissen alles.
• Voor gebruikers: ontbreekt elk spoor van een maker en is het materiaal aantoonbaar oud genoeg, dan is dit artikel vaak een eenvoudiger route dan een zoektocht naar rechthebbenden.
• Voor rechthebbenden: wil je een oud, nooit uitgegeven werk beschermd houden, zorg dan dat de maker herkenbaar is vermeld, want dan geldt de gewone regel van artikel 37 Aw.

Deze bepaling werkt samen met artikel 38 Aw: dat artikel geeft het startpunt bij een geslaagde publicatie, dit artikel trekt de streep als die publicatie uitblijft.