Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.
Artikel 1 Aw: Wat het auteursrecht inhoudt
Wat het auteursrecht inhoudt
Wettekst
Toelichting
Dit artikel bevat de kern van de hele Auteurswet: wie een werk van letterkunde, wetenschap of kunst maakt, heeft als enige het recht om dat werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Uitsluitend recht betekent dat een ander dat alleen met toestemming mag, en dat de maker het gebruik door anderen kan verbieden.
De wetgever beschermt hiermee twee belangen tegelijk. De maker moet kunnen verdienen aan wat hij bedenkt en vormgeeft, anders loont creatief werk niet. Tegelijk mag die bescherming het publiek niet afsnijden van informatie en cultuur; daarom eindigt de bepaling met een voorbehoud voor de beperkingen die de wet stelt.
Het recht ontstaat vanzelf
Er is geen registratie, geen depot en geen betaling voor nodig. Zodra een werk is gemaakt en een waarneembare vorm heeft gekregen, bestaat het auteursrecht. Een copyrightteken of een jaartal bij een foto is dus geen voorwaarde, hooguit een handig signaal naar anderen. Het bewijs wordt er wel lastiger door: wie later moet aantonen dat hij als eerste iets maakte, heeft baat bij gedateerde schetsen, ruwe bestanden en verzonden e-mails.
Openbaar maken en verveelvoudigen
Openbaar maken is het werk beschikbaar stellen aan een publiek buiten de eigen kring: uitzenden, tentoonstellen, uitvoeren, online zetten. Verveelvoudigen is het maken van kopieën, ook in gewijzigde vorm, zoals een vertaling, een bewerking of een uitsnede. Wat er allemaal onder openbaarmaking valt, werkt artikel 12 Aw uit; artikel 13 Aw doet hetzelfde voor verveelvoudiging.
Niet alles is een werk
Bescherming ontstaat niet bij elke inspanning. Het voortbrengsel moet een eigen, oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen: er moeten creatieve keuzes in zitten die niet volledig door techniek, functie of een bestaande stijl zijn voorgeschreven. Een idee, een stijl of een feit is nooit beschermd, alleen de concrete uitwerking daarvan. Artikel 10 Aw noemt de soorten werken die de wet voor ogen heeft.
Een zelfstandige illustrator tekent een reeks vogels voor een natuurgids. Een kwekerij neemt er drie van over en drukt ze af op zakjes bloemzaad. Er is geen contract en geen registratie, maar de illustrator heeft door het tekenen zelf al auteursrecht; de kwekerij verveelvoudigt en maakt openbaar zonder toestemming en pleegt inbreuk. Dat de vogelsoorten zelf niet van haar zijn doet niet ter zake: beschermd is haar tekening, niet het onderwerp.
In de praktijk
- Voor makers: leg vast wanneer en door wie iets is gemaakt, en spreek schriftelijk af wat een opdrachtgever met het resultaat mag doen.
- Voor gebruikers: ga er nooit van uit dat materiaal vrij is omdat er geen naam of copyrightteken bij staat; rechtenvrij is de uitzondering, niet de regel.
- Voor beide: een licentie hoeft niet ingewikkeld te zijn, maar moet wel duidelijk maken voor welk gebruik, welk gebied en welke periode toestemming wordt gegeven.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is een gewijzigde vorm een verveelvoudiging?
De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof en zet uiteen hoe ver het recht van een bewerker gaat. Op grond van art. 1 Aw heeft de rechthebbende het uitsluitend recht zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen, maar bescherming bestaat alleen als het werk een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt; dat geldt ook voor een gebruiksvoorwerp dat deels door techniek is bepaald. Wie een bestaand werk bewerkt, kan geen rechten laten gelden op de beschermde elementen die hij van dat werk overneemt: zijn auteursrecht beperkt zich tot wat hij zelf toevoegt en wat zelf aan de werktoets voldoet. Dat de rechten op het origineel en op de bewerking in één hand zijn, maakt het recht op de bewerking niet ruimer.
-
Moet de maker bewust een werk hebben willen maken?
De Hoge Raad beslist dat aan de werktoets geen extra eis van bewustheid mag worden toegevoegd en vernietigt daarom het arrest van het hof. Voor een werk in de zin van art. 1 in verbinding met art. 10 Aw is nodig dat het voortbrengsel een eigen, oorspronkelijk karakter heeft — de vorm mag niet aan die van een ander werk zijn ontleend — en dat het het persoonlijk stempel van de maker draagt, wat betekent dat de vorm het resultaat is van scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes. Omdat dat laatste kenmerk uit het voortbrengsel zelf moet blijken, mag niet worden geëist dat de maker bewust een werk heeft willen scheppen of bewust voor die vorm heeft gekozen. Buiten de bescherming valt in elk geval wat zo banaal of triviaal van vorm is dat daarachter geen creatieve arbeid valt aan te wijzen.
-
Welke maatstaf geldt bij een beschermd gebruiksvoorwerp?
De Hoge Raad verwerpt het beroep en stelt voorop welke maatstaven gelden. Bescherming vereist dat het werk een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt; die eis geldt evenzeer voor een gebruiksvoorwerp. Elementen die louter een technisch effect dienen of te zeer het gevolg zijn van een door technische uitgangspunten beperkte keuze zijn uitgesloten, maar niet ieder element met een technische functie valt buiten de bescherming, omdat industriële vormgeving dan ten onrechte buiten het auteursrecht zou komen te staan. Voor de inbreukvraag komt het aan op de mate waarin de totaalindrukken van beide voorwerpen overeenstemmen, waarbij ook een selectie van op zichzelf onbeschermde elementen een werk kan zijn als die selectie het persoonlijk stempel van de maker draagt.
-
Kan de rechthebbende reclame van een wederverkoper verbieden?
De Hoge Raad beslist dat de grenzen van het auteursrecht ook buiten de in de wet opgenomen beperkingen kunnen worden bepaald door een afweging van belangen, wanneer de wetgever een geval niet onder ogen heeft gezien en zo'n begrenzing in het stelsel van de wet past. Wie zijn product in een auteursrechtelijk beschermde verpakking op de markt brengt, put daarmee in beginsel zijn recht op openbaarmaking en verveelvoudiging van die verpakking uit voor zover dat voor de verhandeling nodig is. Hij kan zich daarom in beginsel niet verzetten tegen afbeeldingen van het verpakte product in reclame van een wederverkoper, als dat in de betrokken tak van handel gebruikelijk is. Een uitzondering geldt wanneer die openbaarmaking en verveelvoudiging plaatsvinden onder omstandigheden waardoor de rechthebbende schade kan worden toegebracht.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.