In dit hoofdstuk en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder: a. originelen van kunstwerken: 1°. een werk van grafische of beeldende kunst, zoals afbeeldingen, collages, schilderingen, tekeningen, gravures, prenten, lithografieën, beeldhouwwerken, tapisserieën, keramische werken, glaswerk en foto’s, voor zover dit door de maker zelf is vervaardigd, of het een exemplaar betreft dat anderszins als origineel van een kunstwerk wordt beschouwd. 2°. exemplaren van werken als bedoeld in onder 1°, die door de maker zelf of op zijn gezag in een beperkte oplage zijn vervaardigd. b. professionele kunsthandelaar: de natuurlijke persoon of rechtspersoon die zijn beroep of bedrijf maakt van de koop of verkoop van originelen van kunstwerken of van het als tussenpersoon tot stand brengen van koopovereenkomsten met betrekking tot originelen van kunstwerken.
Artikel 43 Aw: Wat telt als origineel kunstwerk
Wat telt als origineel kunstwerk
Wettekst
Toelichting
Dit artikel legt vast wat in het hoofdstuk over het volgrecht wordt bedoeld met een origineel van een kunstwerk en met een professionele kunsthandelaar. Die twee omschrijvingen bepalen samen wanneer een beeldend kunstenaar meedeelt in de opbrengst als zijn werk later opnieuw wordt verkocht.
De omschrijvingen sluiten aan bij de Europese volgrechtrichtlijn, die het volgrecht in de lidstaten heeft geharmoniseerd. Ze beantwoorden twee vragen: over welk voorwerp een vergoeding kan ontstaan, en bij welke verkopen dat het geval is.
Kunstwerken die als origineel gelden
Onder 1° noemt de wet een reeks vormen van grafische en beeldende kunst, van schilderingen, tekeningen en prenten tot beeldhouwwerken, keramiek, glaswerk, tapisserieën, collages en foto's. Het woord 'zoals' laat zien dat die opsomming niet uitputtend is. Beslissend is dat het werk door de maker zelf is vervaardigd, of dat het exemplaar anderszins als origineel van een kunstwerk wordt beschouwd.
Uit die omschrijving volgt ook wat niet meetelt: een exemplaar bij de vervaardiging waarvan de maker geen rol heeft gespeeld en dat ook niet als origineel wordt beschouwd. Het auteursrecht staat daar los van. Ook een voorwerp dat geen origineel is in de zin van dit hoofdstuk, kan een werk bevatten dat auteursrechtelijk beschermd is; alleen het volgrecht speelt dan niet.
Exemplaren uit een beperkte oplage
Onder 2° breidt de wet het begrip uit naar exemplaren die in een beperkte oplage zijn vervaardigd, door de maker zelf of op zijn gezag. Een fotograaf die van één opname een kleine, genummerde reeks afdrukken laat maken onder zijn eigen regie, levert zulke exemplaren af. Kern is de zeggenschap van de maker over het ontstaan van de exemplaren. Een vast getal voor de omvang van een beperkte oplage noemt de wet niet.
De professionele kunsthandelaar
De tweede definitie ziet op wie zijn beroep of bedrijf maakt van de koop of verkoop van originelen, of van het als tussenpersoon tot stand brengen van koopovereenkomsten over zulke werken. Dat kan een natuurlijke persoon zijn of een rechtspersoon. Eigendom van het werk is niet vereist: ook wie alleen bemiddelt, valt onder de omschrijving. Of iemand de handel als beroep of bedrijf uitoefent, hangt af van de omstandigheden van het geval.
In de praktijk
- Voor kunstenaars: leg bij werk in oplage vast hoeveel exemplaren er zijn en dat ze onder jouw gezag zijn gemaakt, bijvoorbeeld met nummering en signatuur. Daarmee is later aan te tonen dat een exemplaar onder de definitie valt.
- Voor handelaren: ga per transactie na of het voorwerp een origineel is in de zin van dit artikel en in welke hoedanigheid u bij de verkoop betrokken bent: als verkoper, als koper of als tussenpersoon.
- Voor kopers: vraag bij oplagewerk naar documentatie over de omvang van de oplage en over de rol van de maker bij de vervaardiging.
Wat op deze definities volgt staat in artikel 43a Aw: dat artikel maakt er een concreet recht op een vergoeding van, telkens wanneer een origineel wordt doorverkocht met een professionele kunsthandelaar erbij.