Artikel 7 Aw: Auteursrecht op werk van werknemers

Wie in dienst is en tot taak heeft bepaalde werken te maken, laat het auteursrecht daarop bij zijn werkgever terechtkomen. Niet via een overdracht, maar doordat de wet de werkgever zelf als maker aanmerkt. Dat geldt tenzij partijen iets anders zijn overeengekomen.

De gedachte erachter is dat een organisatie moet kunnen beschikken over wat zij laat maken en betaalt, zonder van iedere medewerker een aparte akte nodig te hebben. Een uitgeverij die redacteuren in dienst heeft, een softwarebedrijf met programmeurs of een gemeente met kaartenmakers zou anders bij elk vertrek van een medewerker met losse rechten blijven zitten.

Wanneer geldt het

Er moet sprake zijn van arbeid in dienst van een ander, dus van een arbeidsovereenkomst of een daarmee vergelijkbare gezagsverhouding. Bovendien moet die arbeid bestaan in het vervaardigen van bepaalde werken: het maken van die werken hoort bij de functie. Een boekhouder die in het weekend uit eigen beweging een roman schrijft, valt er niet onder; een tekstschrijver in loondienst die een campagnetekst schrijft wel. De vaste taakomschrijving is niet allesbepalend: draagt de werkgever een werknemer uitdrukkelijk eenmalig op een bepaald werk te maken en neemt die dat aan, dan geldt de regel ook voor dat werk buiten de gewone taak.

Wie er buiten valt

Zelfstandigen, opdrachtnemers en ingehuurde bureaus vallen niet onder dit artikel. Werkt een organisatie met freelancers, dan blijft het auteursrecht bij hen, tenzij het wordt overgedragen of gelicentieerd volgens artikel 2 Aw. Toch kan de opdrachtgever langs een andere weg alsnog als maker gelden: via artikel 6 Aw, als het werk naar zijn ontwerp en onder zijn leiding en toezicht tot stand kwam, of via artikel 8 Aw, als hij het werk als van hemzelf afkomstig openbaar maakt zonder daarbij een natuurlijke persoon als maker te noemen.

Gevolgen van het fictieve makerschap

Omdat de werkgever als maker geldt, is hij het startpunt voor alle rechten die aan het makerschap hangen; de werknemer kan zich in beginsel niet op eigen auteursrecht op dat werk beroepen. De keerzijde staat in artikel 2 Aw: de beschermende regels over beperkte uitleg van overdracht en over beslagvrijheid gelden niet voor een maker als bedoeld in dit artikel. Wie zijn recht aan dit artikel ontleent, is dus geen beschermde partij.

Een grafisch vormgever in vaste dienst bij een verzekeraar ontwerpt jarenlang brochures en beeldmateriaal. Na zijn vertrek gebruikt hij enkele van die ontwerpen in zijn portfolio en past hij ze aan voor een nieuwe opdrachtgever. Het auteursrecht ligt bij de verzekeraar, dus dat hergebruik is inbreuk, ook al heeft hij alles zelf getekend. Had hij bij indiensttreding een afwijkende afspraak gemaakt over portfoliogebruik, dan was dit voorkomen.

In de praktijk

• Voor werkgevers: omschrijf in de functieomschrijving dat het maken van werken tot de taak behoort, en regel expliciet wat er gebeurt met werk dat buiten de functie ontstaat.
• Voor werknemers: wil je zelf rechten houden of je werk kunnen tonen, spreek dat dan schriftelijk af; de wet regelt het standaard in het voordeel van de werkgever.
• Voor opdrachtgevers van zelfstandigen: ga er niet van uit dat dit artikel ook voor inhuur geldt, maar laat de rechten overdragen of licentiëren.