Artikel 29 Aw: Bescherming van de argeloze particulier

Dit artikel begrenst de zware maatregelen die de rechthebbende op grond van artikel 28 Aw kan inzetten. De bevoegdheid om inbreukmakende zaken op te eisen of te laten vernietigen werkt niet tegen personen die niet in soortgelijke zaken handelen en de zaak uitsluitend voor eigen gebruik hebben verkregen. Alleen als zo iemand zelf inbreuk op het betrokken auteursrecht heeft gemaakt, valt hij toch onder de regeling.

De ratio is dat de handhaving zich moet richten op de bron en op de handel, niet op de eindgebruiker die achteraf hoort dat het lampje op zijn nachtkastje een namaakontwerp is. Zijn woning doorzoeken en zijn spullen vernietigen staat in geen verhouding tot het belang dat daarmee wordt gediend, en het levert de rechthebbende in de praktijk niets op.

De twee voorwaarden

De uitzondering geldt alleen als aan beide voorwaarden is voldaan:

• Geen handel in soortgelijke zaken. Wie beroepsmatig in dit soort producten handelt, valt buiten de bescherming, ook als hij dit exemplaar voor zichzelf kocht. Van een handelaar wordt verwacht dat hij zijn inkoopkanaal kent.
• Uitsluitend voor eigen gebruik verkregen. Koop je in om door te verkopen, weg te geven als relatiegeschenk of te verhuren, dan is het geen eigen gebruik meer.

Voldoe je aan beide, dan is er nog één ontsnappingsroute voor de rechthebbende: heb je zelf inbreuk gemaakt, bijvoorbeeld door het werk zelf te kopiëren of te verspreiden, dan bied dit artikel geen dekking.

Geen vrijbrief

Let op wat er níet staat. Het artikel neemt de opeising weg, maar het maakt het bezit of het gebruik niet rechtmatig. Andere vorderingen blijven mogelijk, zoals een verbod op verdere verspreiding of, als daarvoor grond is, schadevergoeding. Wie een namaakartikel voor zichzelf koopt en het daarna op een online marktplaats doorverkoopt, verlaat de beschermde zone meteen.

Verbouwen alleen bij schuld

Het tweede lid ziet op de bijzondere maatregel voor onroerende zaken, schepen en luchtvaartuigen: de rechter kan gelasten dat er zodanige wijzigingen worden aangebracht dat de inbreuk verdwijnt. Zo'n vordering kan alleen worden ingesteld tegen de eigenaar of houder die schuld heeft aan de inbreuk. Iemand die een pand koopt en pas daarna verneemt dat de gevel een beschermd ontwerp naboots, kan dus niet zomaar tot verbouwing worden gedwongen.

Een voorbeeld: een particulier koopt op een rommelmarkt een set kunststof stoelen die een beschermd meubelontwerp naboots. Hij zet ze op zijn terras. De ontwerper vordert afgifte en vernietiging. Die vordering strandt: de koper handelt niet in meubels en heeft de stoelen voor zichzelf aangeschaft. Zet dezelfde koper de stoelen een jaar later te koop op een advertentiesite, dan verandert het beeld. Waarvoor hij ze destijds kocht staat nog steeds vast, maar door ze zelf te gaan verspreiden maakt hij nu zelf inbreuk, en dat is precies de uitzondering waarmee de bescherming van dit artikel vervalt.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende. Steek je energie in de leverancier. Gebruik het informatiebevel uit artikel 28 Aw om de herkomst en de distributiekanalen boven tafel te krijgen en pak de handelsschakel aan.
• Voor de rechthebbende. Onderzoek bij twijfel of de aangesprokene toch bedrijfsmatig handelt: een reeks advertenties, een bedrijfsnaam of grote inkoopaantallen wijzen daarop.
• Voor de particulier. Bewaar je aankoopbewijs: je moet aannemelijk kunnen maken dat je de zaak voor jezelf hebt gekocht en niet om door te verkopen. Ga ook niet doorverkopen zodra je weet dat het om namaak gaat, want daarmee geef je je beschermde positie op.