Artikel 15h Aw: Raadplegen op terminals in de leeszaal

Een bibliotheek, museum, archief of onderwijsinstelling mag een werk uit de eigen collectie digitaal beschikbaar stellen op speciale computers in het eigen gebouw, zonder toestemming van de rechthebbende. Bezoekers kunnen het werk daar raadplegen voor onderzoek of voor privé-studie.

De wetgever wilde instellingen die een publieke taak vervullen in staat stellen hun collectie ook digitaal ter plaatse toegankelijk te maken. De bepaling berust op de Europese Auteursrechtrichtlijn (2001/29/EG), die lidstaten toestaat een beperking te maken voor het beschikbaar stellen van werken uit collecties via speciale terminals in de gebouwen van zulke instellingen.

Aan welke eisen moet zijn voldaan

• De instelling. Het gaat om voor het publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen, musea en archieven die geen direct of indirect economisch of commercieel voordeel nastreven. Beide eisen gelden tegelijk: de instelling moet voor het publiek toegankelijk zijn en mag geen economisch of commercieel voordeel nastreven.
• Het werk. Alleen een werk dat tot de eigen collectie van de instelling behoort, komt in aanmerking; een exemplaar dat een andere instelling bezit, valt erbuiten.
• De techniek. Het werk wordt beschikbaar gesteld via een besloten netwerk, dus niet via een voor iedereen toegankelijk netwerk zoals het open internet, en op terminals die daarvoor bestemd zijn en die in de gebouwen van de instelling staan.

- Het gebruik. Het werk wordt beschikbaar gesteld aan individuele leden van het publiek, voor onderzoek of privé-studie.

Digitaliseren om te kunnen tonen

Om een papieren werk op een terminal te kunnen tonen, moet het eerst worden gedigitaliseerd. Het Hof van Justitie van de EU heeft beslist dat een instelling een werk uit haar collectie mag digitaliseren als dat nodig is om het via zulke terminals beschikbaar te stellen.

Waar de ruimte ophoudt

De bepaling gaat over beschikbaar stellen via terminals in het gebouw. Een bestand laten downloaden, per e-mail doorsturen of buiten het gebouw toegankelijk maken valt daar niet onder; daarvoor is een licentie of een andere wettelijke beperking nodig, zoals artikel 16b Aw. Het maken van afdrukken wordt in dit artikel evenmin genoemd.

Ook afspraken kunnen de ruimte bepalen. Het artikel is regelend recht: wat de instelling en de rechthebbende over het tonen van een werk op terminals zijn overeengekomen, gaat voor. Alleen voor zover er over dat gebruik niets anders is afgesproken, biedt dit artikel de grondslag.

Een voorbeeld

Een streekarchief digitaliseert een reeks lokale kranten en tijdschriften uit de vorige eeuw. In de studiezaal komen vier vaste werkplekken waar bezoekers de scans kunnen doorzoeken en lezen. Dat past binnen dit artikel. Zet het archief dezelfde scans achter een ledenlogin op zijn website, dan gaat het om beschikbaarstelling buiten de gebouwen en biedt dit artikel daarvoor geen grondslag.

In de praktijk

• Voor instellingen: de vragen die bepalen of het artikel uitkomst biedt, zijn of het werk tot de eigen collectie behoort, of het netwerk besloten is, of de terminals in het eigen gebouw staan en of met de rechthebbende iets anders is overeengekomen.
• Voor bezoekers: wie een kopie wil meenemen, kan zich daarvoor niet op dit artikel beroepen; daarvoor gelden andere regels.