Artikel 8 Aw: De organisatie als maker van een werk

Maakt een openbare instelling, vereniging, stichting of vennootschap een werk openbaar als van haarzelf afkomstig, zonder daarbij een natuurlijke persoon als maker te vermelden, dan geldt de organisatie als maker van dat werk. Dat is alleen anders als bewezen wordt dat die openbaarmaking onrechtmatig was.

De bepaling lost een praktisch probleem op. Bij rapporten, jaarverslagen, handleidingen, normen en campagnemateriaal is vaak niet te achterhalen welke individuele medewerkers eraan hebben bijgedragen. In plaats van een zoektocht naar tientallen personen wijst de wet één rechthebbende aan: de organisatie die het naar buiten heeft gebracht.

Drie voorwaarden

Ten eerste moet het gaan om een organisatie van de genoemde soort. Ten tweede moet het werk openbaar zijn gemaakt als van haar afkomstig; verschijnt het onder de vlag van iemand anders, dan werkt de regel niet. Ten derde mag er geen natuurlijke persoon als maker bij zijn vermeld. Staat de naam van de auteur in het colofon, dan is de regel uitgeschakeld en geldt gewoon het vermoeden van artikel 4 Aw.

De ontsnappingsclausule

Wordt bewezen dat het openbaar maken zonder makersvermelding onrechtmatig was, dan valt het fictieve makerschap weg. Denk aan een organisatie die het werk van een externe auteur publiceert terwijl was afgesproken dat zijn naam vermeld zou worden, of die materiaal naar buiten brengt waarover zij helemaal niet mocht beschikken. Wie zich daarop beroept, draagt de bewijslast.

Verschil met het werkgeversauteursrecht

Artikel 7 Aw kijkt naar de arbeidsverhouding: wie in dienst werken maakt, laat het recht bij de werkgever. Dit artikel kijkt naar de wijze van openbaar maken en werkt dus ook als de bijdragen van buiten kwamen. Beide kunnen naast elkaar spelen. In artikel 2 Aw staat dat de beschermende regels voor de maker niet gelden voor een maker in de zin van dit artikel: een rechtspersoon die hier zijn recht aan ontleent, is geen kwetsbare partij die extra bescherming nodig heeft.

Een brancheorganisatie publiceert een uitgebreide handleiding voor veilig werken op hoogte, met haar eigen logo op de omslag en zonder auteursnamen. Een opleidingsbedrijf neemt hele hoofdstukken over in zijn lesmateriaal. De brancheorganisatie kan daar zelf tegen optreden, zonder eerst te hoeven uitzoeken wie de teksten heeft geschreven of daarvoor volmachten te verzamelen.

In de praktijk

• Voor organisaties: wil je je op dit artikel kunnen beroepen, publiceer dan onder je eigen naam en laat individuele auteursnamen weg; wil je juist auteurs eren, regel de rechten dan contractueel.
• Voor auteurs: bedingen dat je naam wordt vermeld is niet alleen eer, het houdt ook het fictieve makerschap van de organisatie tegen.
• Voor gebruikers: een publicatie zonder auteursnaam is niet vrij; er is dan juist een duidelijk aanspreekbare rechthebbende.