Artikel 16b Aw: Kopiëren voor eigen oefening en studie

Wie een beschermd werk voor zichzelf kopieert, pleegt onder strikte voorwaarden geen inbreuk. Dit artikel haalt de privékopie uit het verbodsrecht van de maker: enkele exemplaren, gemaakt zonder direct of indirect commercieel doel, uitsluitend voor eigen oefening, studie of gebruik van een natuurlijke persoon.

Achter die uitzondering zit een afweging. Een verbod op elke kopie thuis is niet te handhaven en zou het privéleven binnenstebuiten keren; tegelijk mag de maker niet leeglopen doordat iedereen zijn eigen exemplaar maakt. De wetgever heeft de privékopie daarom toegestaan, maar strak begrensd en er een vergoedingsmogelijkheid aan gekoppeld.

Wanneer valt een kopie eronder

Verveelvoudigen betekent hier: een nieuw exemplaar van het werk maken, in welke vorm dan ook — overschrijven, printen, scannen. De uitzondering geldt alleen als aan alle voorwaarden tegelijk is voldaan:

• Enkele exemplaren. Geen oplage, geen stapel voor de hele afdeling of vereniging.
• Een natuurlijke persoon. Een rechtspersoon kan zich er niet op beroepen; een bedrijf dat kopieert voor intern gebruik valt hier niet onder.
• Geen commercieel oogmerk. Ook indirect niet: kopiëren om er zakelijk beter van te worden telt niet mee.

- Eigen oefening, studie of gebruik. De kopie is voor de kopieerder zelf. Hij mag het maken uitbesteden, maar dan uitsluitend ten behoeve van zichzelf.

Grenzen per soort werk

Bij gedrukte werken is de ruimte kleiner: daar mag de kopie in beginsel niet verder gaan dan een klein gedeelte van het werk. Een heel boek of een complete partituur overnemen valt er dus niet onder. Twee gevallen zijn uitgezonderd: werken waarvan redelijkerwijs mag worden aangenomen dat er geen nieuwe exemplaren meer tegen betaling te krijgen zijn, en korte artikelen of berichten uit een krant of tijdschrift. Voor teken-, schilder- en beeldhouwwerk en soortgelijke werken uit de opsomming van artikel 10 Aw geldt een extra eis: de kopie moet door haar formaat of door de gebruikte techniek duidelijk verschillen van het origineel. Zo voorkom je dat er onder de vlag van eigen gebruik een tweede origineel ontstaat. Het nabouwen van een bouwwerk valt helemaal buiten dit artikel, en het vastleggen op dragers en apparaten is apart geregeld in artikel 16c Aw.

Voorbeeld

Een hobbykok maakt van twee recepten uit een net gekocht kookboek een fotokopie om die in de keuken bij de hand te hebben. Dat is een klein gedeelte, voor eigen gebruik, zonder commercieel doel: toegestaan. Zou hij dezelfde recepten inscannen en op zijn tablet zetten, dan valt die kopie onder de eigen regeling van artikel 16c Aw, want de tablet is een voorwerp dat bestemd is om een werk weer te geven. Deelt hij het volledige boek in een besloten groepschat van vijftig mensen, dan is het hoe dan ook geen privékopie meer: er gaan exemplaren naar derden, en dat verbiedt het vierde lid uitdrukkelijk.

In de praktijk

• Voor makers: de privékopie is geen vrijbrief om te verspreiden. Zodra kopieën aan anderen worden afgegeven, is de uitzondering weg en geldt het gewone verbodsrecht weer.
• Voor gebruikers: houd de kopie bij jezelf. Alleen afgifte ten behoeve van een rechterlijke of bestuurlijke procedure is toegestaan.
• Voor organisaties: intern kopieerwerk op kantoor valt niet onder dit artikel. Kijk dan naar de regeling voor reprografische verveelvoudiging in artikel 16h Aw.