Artikel 17c Aw: Zingen tijdens een kerkdienst

Het samen zingen tijdens een eredienst, en de instrumentale begeleiding daarvan, geldt niet als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde of kunst. Een geloofsgemeenschap hoeft dus geen toestemming te vragen voor de liederen die de aanwezigen tijdens de dienst zingen, ook niet als tekst en melodie nog beschermd zijn.

Waarom een uitzondering nodig is

Het zingen en spelen van een beschermd lied in het bijzijn van anderen is een uitvoering, en een uitvoering in het openbaar geldt volgens artikel 12 Aw als openbaarmaking, waarvoor in beginsel toestemming van de rechthebbende nodig is. Een eredienst is in de regel openbaar toegankelijk. Zonder dit artikel zou de gemeentezang dus onder het uitsluitend recht van de maker vallen. Dit artikel zondert precies die situatie uit.

Drie elementen, alle drie nodig

Er moet sprake zijn van gemeentezang, dus zang door de aanwezigen zelf. Daarnaast is alleen de instrumentale begeleiding van die zang gedekt, zoals het orgel, de piano of een band die de gemeente begeleidt. En het geheel moet plaatsvinden tijdens een eredienst. De wet beperkt dat begrip niet tot een bepaalde godsdienst of levensovertuiging. Ontbreekt een van die elementen, dan biedt dit artikel geen dekking.

Zo valt een samenzangavond die een buurtvereniging in haar clubhuis organiseert erbuiten, omdat er geen eredienst is. Ook muziek die tijdens de dienst alleen door een solist of een ensemble wordt uitgevoerd terwijl de aanwezigen luisteren, is geen gemeentezang en ook geen begeleiding daarvan.

Het artikel noemt werken van letterkunde of kunst. Bij een lied gaat het om de tekst en de muziek, die elk een beschermd werk kunnen zijn.

Wat er níet onder valt: kopieën

De uitzondering gaat over het zingen en de begeleiding daarvan, niet over het verveelvoudigen van het repertoire. Wie liedteksten op een scherm projecteert, in een liturgieboekje afdrukt of bladmuziek kopieert voor de begeleiders, maakt kopieën van beschermd werk. Daarvoor biedt dit artikel geen grondslag. Voor die handelingen is toestemming van de rechthebbenden nodig, rechtstreeks of via een collectieve beheersorganisatie, tenzij een andere wettelijke beperking van toepassing is.

Een voorbeeld

Een geloofsgemeenschap zingt elke zondag enkele recente liederen, begeleid door een pianist. Dat valt onder dit artikel: geen toestemming nodig. Dezelfde gemeenschap beamt de teksten op een groot scherm, deelt geprinte liedbladen uit en mailt het liedblad als pdf naar de leden van de gemeenschap. Voor die drie handelingen kan zij zich niet op dit artikel beroepen.

In de praktijk

• Scheid zang van verspreiding. Het zingen zelf valt onder dit artikel; alles wat u daarvoor vermenigvuldigt of daarna verspreidt, niet.
• Geen vergoeding. Het artikel noemt, anders dan sommige andere beperkingen in de Auteurswet, geen vergoeding voor de rechthebbenden; voor de zang zelf is dus niets verschuldigd.
• Bladmuziek voor musici. Kopieën voor de begeleidingsgroep zijn verveelvoudigingen.
• Ouderdom van het lied. Of een lied nieuw of oud is, maakt voor dit artikel geen verschil; ook pas verschenen liederen mogen tijdens de dienst door de gemeente worden gezongen.