Artikel 36b Aw: Betreden van plaatsen bij opsporing

Om feiten op te sporen die in deze wet strafbaar zijn gesteld en om spullen in beslag te nemen die daarvoor vatbaar zijn, mogen opsporingsambtenaren elke plaats betreden. Wordt hun de toegang geweigerd, dan mogen zij zich die desnoods met behulp van de politie verschaffen. Voor woningen geldt een zwaardere procedure: daar komen zij tegen de wil van de bewoner alleen binnen met een schriftelijke bijzondere machtiging of in gezelschap van een officier of hulpofficier van justitie.

Namaak en illegale oplagen liggen zelden in het zicht. Ze staan in loodsen, opslagboxen, achterkamers en soms in woonhuizen. Zonder de bevoegdheid om binnen te treden zou een onderzoek stranden op een gesloten deur. Daar staat tegenover dat het huisrecht een zwaar beschermd belang is, en dat verklaart het onderscheid dat het artikel maakt tussen gewone plaatsen en woningen.

Elke plaats, niet elk doel

Het eerste lid is ruim geformuleerd: elke plaats mag worden betreden. Maar dat mag alleen voor twee doelen, namelijk het opsporen van feiten die in deze wet strafbaar zijn gesteld en het in beslag nemen van wat daarvoor vatbaar is. Betreden om te kijken of er misschien iets anders aan de hand is, valt er niet onder. Hoe ver de bevoegdheid verder reikt, is met de tekst van dit lid alleen niet uitgemaakt: zij wordt zowel gelezen als enkel binnengaan en beslag leggen op wat zichtbaar is, als ruimer, namelijk als een bevoegdheid tot doorzoeking bij alle strafbare feiten van deze wet. Wat in een concreet geval mag, volgt mede uit het Wetboek van Strafvordering.

Als de deur dicht blijft

Weigert iemand de toegang, dan mogen de ambtenaren zich die verschaffen met inroeping van de sterke arm. Feitelijk betekent dat: met politiehulp en zo nodig met dwang. Wie tegenwerkt, bereikt er dus weinig mee en riskeert bovendien vervolging voor het belemmeren van een ambtenaar in functie.

Extra waarborgen bij woningen

Het derde lid trekt de streep bij de voordeur. Tegen de wil van de bewoner mogen de ambtenaren een woning alleen binnen met een schriftelijke bijzondere machtiging, of als er een officier of hulpofficier van justitie bij is. Van het binnentreden moet binnen vierentwintig uur een proces-verbaal worden opgemaakt. Dat verslag is de controle achteraf: het legt vast wie wanneer op welke grond binnenging.

Een voorbeeld

Een handelaar verkoopt via een online marktplaats grote aantallen kopieën van beschermde films en muziek. Uit bezorgadressen blijkt dat de voorraad in een gehuurde opslagbox staat, en een deel bij hem thuis. De opslagbox mogen opsporingsambtenaren zonder meer betreden. Voor de woning is de machtiging of de aanwezigheid van een officier van justitie nodig, en achteraf moet er een proces-verbaal van het binnentreden liggen.

In de praktijk

• Voor ondernemers: vraag bij binnentreden om legitimatie en om het doel van het bezoek, en noteer wat er wordt meegenomen. Verzet loont niet, maar een goed verslag van het bezoek is later waardevol.
• Bij een woning: vraag om de schriftelijke machtiging of om de aanwezigheid van de officier of hulpofficier. Ontbreken beide en geef je toch toestemming, dan verval je de bescherming die dit lid biedt.
• Voor rechthebbenden: deze bevoegdheden liggen bij de opsporing, niet bij jou. Wil je zelf bewijs veiligstellen bij een vermoedelijke inbreukmaker, dan loopt dat via het civiele traject met verlof van de rechter.

Waar artikel 36a Aw de administratie ontsluit, geeft deze bepaling toegang tot de fysieke ruimte. Samen vormen zij het instrumentarium waarmee de strafbaarstellingen van deze wet daadwerkelijk kunnen worden onderzocht.