Artikel 15o Aw: Datamining en het voorbehoud van de rechthebbende

Buiten de wetenschappelijke sfeer mag ook iedere andere partij werken kopiëren om er tekst- en datamining op uit te voeren, dus geautomatiseerde analyse van grote hoeveelheden tekst, beeld of data. Daaraan zitten twee voorwaarden: rechtmatige toegang tot het werk, en de rechthebbende mag het gebruik niet hebben voorbehouden.

Deze bepaling is de open variant naast de wetenschappelijke regeling. Zij maakt data-analyse als bedrijfsactiviteit mogelijk, maar geeft makers en uitgevers tegelijk een knop om zich eraan te onttrekken. Dat maakt haar tot het scharnierpunt in discussies over het verzamelen van online materiaal voor het trainen van geautomatiseerde systemen.

Rechtmatige toegang

Wie mint, moet legaal bij het werk kunnen. Dat kan door aankoop, door een abonnement, door een licentie of doordat het materiaal vrij op internet staat. Toegang die is verkregen door een beveiliging te omzeilen of door voorwaarden voor accountgebruik te schenden, is geen rechtmatige toegang. Struikelt u hier al, dan komt u aan de rest van het artikel niet toe.

Het voorbehoud: uitdrukkelijk en op passende wijze

De rechthebbende kan het gebruik voorbehouden. Dat moet uitdrukkelijk gebeuren en op een passende manier. Bij online aangeboden werken noemt de wet zelf het voorbeeld van machinaal leesbare middelen: een signaal dat software kan uitlezen, zodat een geautomatiseerd proces het voorbehoud kan opmerken zonder dat er een mens aan te pas komt. Daarin zit ook de begrenzing. Een voorbehoud diep weggestopt in een lange gebruiksvoorwaarde bij een website is lastig als passend aan te merken, juist omdat een crawler dat niet kan zien. Andersom kan een partij die mint zich niet verschuilen achter onwetendheid als het signaal netjes machinaal leesbaar is aangebracht en zijn software het simpelweg negeert.

Bewaren zolang het nodig is

De kopieën mogen worden bewaard zolang dat voor de tekst- en datamining nodig is. Dat is beperkter dan de wetenschappelijke variant, waar bewaren voor onderzoeksdoeleinden uitdrukkelijk is toegestaan. Is de analyse afgerond en is er geen verdere miningtaak, dan is er geen grondslag meer om het corpus aan te houden.

Een voorbeeld

Een start-up bouwt een dienst die prijsontwikkeling in een branche volgt en haalt daarvoor productbeschrijvingen en foto's van openbare webshops op. Zolang die pagina's vrij toegankelijk zijn en er geen voorbehoud is aangebracht, past dat binnen deze bepaling. Zet een webshop vervolgens een machinaal leesbaar voorbehoud op zijn pagina's, dan moet de start-up die bron uitsluiten. Blijft zij doorgaan, dan maakt zij inbreuk, en het gaat dan om alle kopieën die zij vanaf dat moment maakt.

In de praktijk

• Bent u rechthebbende? Wilt u niet dat uw materiaal wordt gebruikt, breng dan een uitdrukkelijk en machinaal leesbaar voorbehoud aan en herhaal het in uw voorwaarden. Alleen mopperen achteraf helpt niet.
• Mint u zelf? Leg per bron vast wanneer u hem hebt opgehaald en of er toen een voorbehoud stond. Zonder logboek kunt u later niet aantonen dat u te goeder trouw was.
• Bouw een uitsluitmechanisme. Zorg dat uw verzamelproces een voorbehoud herkent en de bron automatisch overslaat.
• Let op de doorlevering. Deze bepaling gaat over reproductie voor mining, niet over het openbaar maken van de verzamelde werken of van resultaten die het beschermde werk zelf tonen.

Voor wetenschappelijk onderzoek door onderzoeksorganisaties en erfgoedinstellingen geldt de ruimere regeling van artikel 15n Aw, waarvan niet bij overeenkomst kan worden afgeweken.