Artikel 12b Aw: Uitputting na de eerste verkoop

Wie een exemplaar van een boek, een cd of een print met toestemming van de rechthebbende koopt binnen de Europese Unie of de Europese Economische Ruimte, mag dat exemplaar daarna doorverkopen, weggeven of veilen. De auteursrechthebbende kan dat niet tegenhouden. Alleen verhuur en uitlening blijven buiten deze vrijheid.

Dit heet uitputting: het recht om te bepalen hoe een exemplaar verder in het verkeer wordt gebracht, is voor dat ene exemplaar opgebruikt zodra het met toestemming is verkocht. De ratio is dubbel. De rechthebbende heeft bij de eerste verkoop zijn beloning kunnen incasseren, en de koper moet met zijn eigendom kunnen doen wat hij wil. Zonder uitputting zou elke tweedehandsmarkt en elke doorverkoop toestemming vergen.

De voorwaarden op een rij

1. Het moet gaan om een exemplaar, dus om een concreet stuk waarin het werk is vastgelegd.

2. Dat exemplaar is voor de eerste maal in het verkeer gebracht door eigendomsoverdracht, dus verkocht of anderszins in eigendom overgedragen.

3. Dat gebeurde door de maker of zijn rechtverkrijgende zelf, of met diens toestemming.

4. Het gebeurde binnen een lidstaat van de Europese Unie of binnen een staat die partij is bij het verdrag over de Europese Economische Ruimte.

Wat níét is uitgeput

Uitputting raakt alleen de verdere verspreiding van dat specifieke exemplaar. Het recht om te verveelvoudigen blijft volledig overeind: je mag het gekochte boek doorverkopen, maar niet kopiëren en de kopieën verhandelen. Ook verhuur en uitlening zijn uitgezonderd, zodat een tweedehands exemplaar niet zonder meer commercieel verhuurd mag worden. En de uitputting werkt niet buiten de genoemde landen: is een oplage alleen buiten dat gebied verkocht, dan kan de rechthebbende zich tegen invoer en verdere verhandeling verzetten.

Digitale bestanden

De regeling is geschreven met tastbare exemplaren voor ogen. Bij een download ligt het lastiger, omdat het doorgeven van een bestand technisch een nieuwe kopie oplevert en de wet spreekt over een exemplaar dat door eigendomsoverdracht in het verkeer is gebracht. Wie een tweedehandsmarkt voor digitale content wil opzetten, moet er dus rekening mee houden dat de vrijheid uit dit artikel daar niet zomaar geldt.

In de praktijk

Een winkelier koopt een partij designposters in bij een groothandel in een EU-lidstaat en zet ze in zijn eigen webshop. De ontwerper wil dat verbieden omdat hij zijn werk liever alleen in galeries ziet hangen. Dat lukt niet: de posters zijn met zijn toestemming verkocht, dus over die exemplaren heeft hij niets meer te zeggen. Zou dezelfde winkelier de poster inscannen en zelf bijdrukken, dan is het meteen wel inbreuk.

• Voor rechthebbenden: stuur op het moment van eerste verkoop, niet daarna. Wil je grip houden op distributie, werk dan met licenties en met gebiedsafspraken, en let op waar de eerste verkoop plaatsvindt.
• Voor handelaren: bewaar je inkoopdocumenten. Bij een verwijt van inbreuk is de kernvraag waar en met wiens toestemming de partij voor het eerst is verkocht, en dat moet je kunnen laten zien.