Artikel 25a Aw: Kernbegrippen bij de beperkingen

Dit artikel bevat geen zelfstandige norm maar vier definities. Ze bepalen wie zich op verschillende beperkingen van het auteursrecht kan beroepen en hoe ver die beperkingen reiken. Wie een van die uitzonderingen wil inroepen, komt hier vroeg of laat langs om te controleren of hij binnen de omschrijving valt.

Nabestaanden

Onder nabestaanden vallen de ouders, de echtgenoot of geregistreerde partner en de kinderen van de overledene. Die kring is dus beperkter dan de kring van erfgenamen: een broer, een neef of een goede vriend hoort er niet bij, ook niet als hij wel erft. Elk van hen kan de bevoegdheden zelfstandig uitoefenen. Zijn ze het onderling oneens, dan kan de rechter een voor hen bindende beslissing geven.

Deze omschrijving is vooral van belang bij het portretrecht, waar nabestaanden gedurende tien jaar na het overlijden toestemming kunnen geven of weigeren, en bij de persoonlijkheidsrechten van artikel 25 Aw, die na het overlijden aan de nabestaanden toekomen als er niemand bij testament is aangewezen.

Onderzoeksorganisatie

Een onderzoeksorganisatie is een universiteit met haar bibliotheken, een onderzoeksinstelling of een andere entiteit die hoofdzakelijk wetenschappelijk onderzoek of daarmee verbonden onderwijs verricht. Er is een extra eis: de organisatie werkt zonder winstoogmerk of herinvesteert alle winst in haar onderzoek, dan wel handelt op grond van een erkende taak van algemeen belang. Bovendien mag een onderneming die beslissende invloed op de organisatie heeft, geen bevoorrechte toegang tot de onderzoeksresultaten krijgen. Die laatste voorwaarde voorkomt dat een commercieel bedrijf via een eigen onderzoeksstichting profiteert van uitzonderingen die voor de wetenschap zijn bedoeld.

Tekst- en datamining

Tekst- en datamining is de geautomatiseerde analyse van tekst en gegevens in digitale vorm, gericht op het genereren van informatie zoals patronen, trends en verbanden. De definitie is techniekneutraal en ruim: het maakt niet uit met welk soort software of model de analyse plaatsvindt, zolang het doel is om uit bestaand materiaal nieuwe informatie af te leiden. Voor het beschermde materiaal dat bij zo'n analyse wordt ingelezen, bevat deze paragraaf afzonderlijke uitzonderingen, met eigen voorwaarden en eigen mogelijkheden voor rechthebbenden om zich te verzetten.

Instelling voor cultureel erfgoed

Daaronder valt een voor het publiek toegankelijke bibliotheek of museum, een archief, en een instelling voor cinematografisch of audiovisueel erfgoed. De eis van toegankelijkheid voor het publiek stelt de wet alleen aan de bibliotheek en aan het museum; bij een archief en bij een instelling voor filmerfgoed ontbreekt die eis. Deze omschrijving is onder meer bepalend voor artikel 18c Aw, dat erfgoedinstellingen toestaat niet meer verkrijgbare werken uit hun collectie online te tonen.

In de praktijk

• Voor instellingen — controleer voordat je een beperking inroept of je organisatievorm werkelijk binnen de definitie past; de statuten en de financieringsstructuur zijn daarbij doorslaggevend.
• Voor bedrijven — een onderzoeksafdeling binnen een commerciële onderneming is geen onderzoeksorganisatie in de zin van dit artikel, hoe wetenschappelijk het werk ook is.
• Voor nabestaanden — je hoeft niet met de hele familie op één lijn te zitten om op te treden, maar tegenstrijdige acties van meerdere nabestaanden kunnen wel bij de rechter belanden.

Een stichting die door één technologiebedrijf wordt gefinancierd en die haar onderzoeksresultaten als eerste aan dat bedrijf ter beschikking stelt, valt buiten de definitie van onderzoeksorganisatie. Zij kan zich dus niet beroepen op de uitzonderingen die speciaal voor onderzoek zijn geschreven, ook niet wanneer het onderzoek zelf onmiskenbaar wetenschappelijk van aard is.