Artikel 27 Aw: Schadevergoeding blijft bij de maker

Heeft de maker zijn auteursrecht geheel of gedeeltelijk overgedragen, dan blijft hij toch bevoegd om schadevergoeding te vorderen van degene die inbreuk op dat auteursrecht heeft gemaakt. Het recht om op te treden tegen een inbreukmaker verhuist dus niet volledig mee met het recht zelf. Daarnaast bepaalt dit artikel dat de rechter de schadevergoeding in passende gevallen als een forfaitair bedrag mag vaststellen, en dat de vordering na het overlijden van de maker overgaat op zijn erfgenamen of legatarissen.

Uit de tekst volgt dat er na een overdracht twee partijen kunnen zijn met een eigen vordering tegen dezelfde inbreukmaker: de verkrijger, als houder van het auteursrecht, en de maker, op grond van dit artikel. Welke schadeposten de maker kan opvoeren, regelt het artikel niet; daarvoor gelden de algemene regels over wettelijke verplichtingen tot schadevergoeding in afdeling 6.1.10 BW.

Wat de maker precies kan vorderen

De bevoegdheid die dit artikel geeft, ziet op schadevergoeding. Een verbod tegen de inbreukmaker noemt het artikel niet. Het exclusieve recht om exploitatie door anderen te verbieden ligt na overdracht bij de verkrijger, en die is daarmee de partij die een verbod kan vorderen. De bevoegdheid van de maker geldt volgens het eerste lid zowel bij een gehele als bij een gedeeltelijke overdracht van zijn auteursrecht. Maker en verkrijger vorderen ieder hun eigen schade: wat de verkrijger aan gemiste licentie-inkomsten lijdt, is iets anders dan het nadeel dat de maker persoonlijk ondervindt, en dezelfde schadepost wordt niet twee keer vergoed.

Schade forfaitair vaststellen

Schade door een inbreuk op auteursrecht laat zich vaak niet precies berekenen. Hoeveel omzet is een fotograaf misgelopen doordat zijn foto ergens zonder toestemming werd hergebruikt? Het tweede lid geeft de rechter daarom de mogelijkheid om in passende gevallen een forfaitair bedrag vast te stellen: een vast bedrag dat de schade bij benadering weergeeft, in plaats van een tot achter de komma berekende post. Deze bepaling hangt samen met de Europese handhavingsrichtlijn, die ruimte biedt voor zo'n forfaitaire begroting.

Als aanknopingspunt dient in de rechtspraak geregeld de vergoeding die de gebruiker had moeten betalen als hij vooraf om een licentie had gevraagd. Bijkomende omstandigheden, zoals het ontbreken van naamsvermelding of kosten die de maker heeft gemaakt om de inbreuk op te sporen, kunnen in de begroting worden meegewogen. Een forfait is geen boete: het blijft een benadering van werkelijke schade.

Na het overlijden van de maker

De vordering tot schadevergoeding wegens inbreuk komt na het overlijden van de maker toe aan zijn erfgenamen of legatarissen, en wel tot het moment waarop het auteursrecht vervalt. Erven kunnen dus ook optreden tegen inbreuken op werk waarvan het recht zelf al bij een uitgever of producent ligt.

Een voorbeeld

Een illustrator draagt het auteursrecht op een reeks tekeningen over aan een uitgeverij. Twee jaar later verkoopt een kaartenmaker ansichtkaarten met die tekeningen erop, zonder toestemming en zonder naamsvermelding. De uitgeverij vordert een verbod en haar eigen gederfde omzet. De illustrator kan daarnaast zelf schadevergoeding vorderen voor wat híj heeft verloren, bijvoorbeeld omdat opdrachtgevers denken dat hij zijn werk goedkoop weggeeft.

In de praktijk

• Voor de maker. Gebruikelijke tarieven, offertes en eerdere licenties kunnen dienen als onderbouwing van een forfaitaire begroting.
• Bij een overdracht. Omdat maker en verkrijger allebei kunnen vorderen, kunnen zij in de overdrachtsakte afspreken wie bij een inbreuk optreedt, wie de kosten draagt en hoe een opbrengst wordt verdeeld.
• Voor de aangesprokene. Dezelfde schadepost wordt niet twee keer vergoed, en een gevorderd tarief moet worden onderbouwd; een bedrag zonder onderbouwing hoeft de rechter niet over te nemen.

Naast schadevergoeding kan op grond van artikel 27a Aw afdracht van de met de inbreuk genoten winst worden gevorderd; artikel 28 Aw geeft daarnaast bevoegdheden ten aanzien van de inbreukmakende zaken zelf.