Artikel 15d Aw: Wie stelt de leenvergoeding vast

De wet zegt dat uitleners een billijke vergoeding moeten betalen, maar niet hoe hoog die is. Dit artikel wijst aan wie dat bepaalt: een stichting die daarvoor door de minister wordt aangewezen en waarin de betrokken belangen evenwichtig zijn vertegenwoordigd. Het tarief komt dus niet van de wetgever en niet van een van de partijen zelf.

Achter die keuze zit een praktische gedachte. Wat billijk is, hangt af van uitleencijfers, van het soort werk en van de financiële ruimte van bibliotheken. Dat laat zich beter in overleg tussen de sectoren vaststellen dan in een wettekst, en het kan zo ook meebewegen met de tijd.

Hoe de stichting is opgetuigd

De stichting wordt aangewezen door de minister van Justitie en Veiligheid, in overeenstemming met de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De eis aan het bestuur is inhoudelijk: het moet zo zijn samengesteld dat zowel de belangen van de makers en hun rechtverkrijgenden als die van de betalingsplichtigen op evenwichtige wijze worden behartigd. Beide kampen zitten dus aan tafel.

De voorzitter en het oneven aantal

De voorzitter van het bestuur wordt benoemd door dezelfde twee ministers samen. Daarnaast schrijft de wet voor dat het bestuur uit een oneven aantal leden bestaat. Dat is geen formaliteit: met gelijke vertegenwoordiging van beide belangen zou een even bestuur bij elke tariefdiscussie kunnen blokkeren. De oneven samenstelling en de onafhankelijk benoemde voorzitter zorgen ervoor dat er altijd een besluit uit komt.

Wat dit betekent voor uitleners en makers

Als bibliotheek of andere uitlener kun je niet zelf met individuele rechthebbenden een tarief afspreken dat afwijkt van het vastgestelde. Als rechthebbende kun je evenmin een eigen prijs opleggen aan uitleners. Het stelsel is collectief: er is één vastgesteld tarief, en de discussie over de hoogte daarvan voer je binnen of tegen de stichting, niet bilateraal.

In de praktijk

Een lokale uitlener vindt het tarief te hoog voor zijn kleine collectie en stelt de aangesloten uitgevers voor om onderling een lagere prijs af te spreken. Dat werkt niet: de vaststelling ligt bij de stichting, en de uitgevers kunnen daar niet buitenom. Blijft er onenigheid over de vergoeding, dan is er een aangewezen route naar de rechter, geregeld in artikel 15e Aw.

• Voor uitleners: houd de vastgestelde tarieven in de gaten en reken ze in je begroting mee; een wijziging werkt direct door in je kosten.
• Voor rechthebbenden: de vaststelling van het tarief staat los van de vraag hoe het geïnde geld wordt verdeeld; dat laatste loopt via de daarvoor aangewezen organisatie.
• Voor beide: de vergoedingsplicht zelf volgt uit artikel 15c Aw; dit artikel gaat alleen over de hoogte en over wie die bepaalt.