Artikel 26 Aw: Handhaving bij gedeeld auteursrecht

Komt het auteursrecht op hetzelfde werk aan twee of meer personen samen toe, dan mag ieder van hen dat recht in zijn eentje handhaven. Je hebt dus geen handtekening van je mede-rechthebbenden nodig om een inbreukmaker te sommeren of te dagvaarden. Alleen als jullie onderling iets anders hebben afgesproken, geldt die afspraak.

De reden voor deze regel is praktisch. Een gedeeld recht dat alleen gezamenlijk kan worden verdedigd, is in feite onverdedigbaar: één onbereikbare of onwillige deelgenoot legt de hele handhaving stil, en de inbreukmaker profiteert daarvan. Het risico van een volledig lamgelegd recht weegt voor de wetgever daarom zwaarder dan het risico van een mede-rechthebbende die te snel gaat procederen.

Wanneer is een auteursrecht gemeenschappelijk

Een gemeenschappelijk auteursrecht ontstaat op verschillende manieren. De bekendste zijn deze:

• Gezamenlijk scheppen. Twee of meer makers dragen creatieve keuzes bij aan één werk waarin die bijdragen niet meer los te knippen zijn, zoals een illustratie die twee tekenaars samen opbouwen.
• Vererving. De maker overlijdt en laat meerdere erfgenamen na; die houden het recht daarna samen.
• Overdracht aan meerdere partijen. De maker draagt zijn recht in delen over aan twee opdrachtgevers, of twee ondernemingen kopen het recht samen.

Let op dat losse bijdragen die je wél kunt scheiden, zoals de tekst en de foto's in één boek, geen gemeenschappelijk recht opleveren. Dan heeft ieder gewoon zijn eigen recht op zijn eigen deel.

Handhaven mag alleen, exploiteren niet vanzelf

Dit artikel gaat uitsluitend over handhaving: optreden tegen inbreuk. Het zegt niets over exploiteren. Wil je het werk in licentie geven, verkopen of het auteursrecht overdragen, dan gelden de gewone regels over een gemeenschap uit het Burgerlijk Wetboek, en die verlangen in beginsel medewerking van alle deelgenoten. Een van de twee rechthebbenden kan dus wel een piraat aanpakken, maar niet in zijn eentje een exclusieve licentie verstrekken. Ook de opbrengst van een procedure valt niet automatisch toe aan degene die procedeert: wie alleen optreedt vordert zijn eigen schade, en wat aan de ander toekomt moet nog worden verdeeld volgens de onderlinge verhouding.

Een voorbeeld

Twee ontwerpers maken samen één patroon voor stoffen; ze schetsen, kleuren en schrappen om beurten in hetzelfde ontwerp. Een woninginrichter drukt dat patroon zonder toestemming af op kussenhoezen. De ene ontwerper woont inmiddels in het buitenland en reageert nergens op. De andere kan toch zelfstandig een verbod en schadevergoeding vorderen; hij hoeft niet te wachten tot zijn compagnon meetekent.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende. Leg in een samenwerkingsovereenkomst vast wie mag handhaven, wie de kosten draagt en hoe de opbrengst wordt verdeeld, en informeer je mede-rechthebbenden voordat je begint. Een schikking die jij treft bindt hen niet: de wederpartij kan daarna alsnog door de ander worden aangesproken, wat je onderhandelingspositie ondermijnt.
• Voor de aangesprokene. Controleer of de eiser inderdaad mede-rechthebbende is en of er een afwijkende afspraak bestaat. Is de bevoegdheid contractueel bij één van hen gelegd, dan mist de ander die bevoegdheid. Ga er verder niet van uit dat een regeling met één deelgenoot je vrijwaart tegenover de andere; vraag om een vrijwaring van allen.

Naast de handhaving zelf regelen de artikelen 27 en 27a Aw wat je kunt vorderen: schadevergoeding en afdracht van de met de inbreuk behaalde winst. Artikel 28 Aw geeft daarnaast de bevoegdheid om inbreukmakende zaken op te eisen of te laten vernietigen.