Artikel 40 Aw: De beschermingsduur van een filmwerk

Aan een film werken zoveel mensen mee dat de gewone regel, tellen vanaf het sterfjaar van de maker, onbruikbaar zou zijn. Dit artikel wijst daarom vier personen aan wier levensduur de termijn bepaalt: de hoofdregisseur, de scenarioschrijver, de schrijver van de dialogen en degene die de muziek voor de film maakte. Zeventig jaar na het sterfjaar van degene die het langst leeft, is de bescherming voorbij.

De keuze voor juist deze vier is geen toeval: het zijn de creatieve rollen die de film als geheel vormgeven. Wie precies als rechthebbende geldt, staat daarmee los van deze rekenregel. Dit artikel zegt alleen hoe lang het recht loopt, niet bij wie het ligt.

Vier namen, één termijn

De vier personen tellen mee ongeacht of zij het auteursrecht ooit zelf hebben gehad. Ook wanneer alle rechten bij een producent zijn terechtgekomen, blijft de termijn hangen aan het sterfjaar van de langstlevende van die vier. Ontbreekt een rol, bijvoorbeeld omdat er geen aparte dialoogschrijver was, dan tel je simpelweg met de rollen die er wel waren.

Waarom dit vaak lang doorloopt

De componist of scenarioschrijver van een film is regelmatig veel jonger dan de regisseur, of leeft veel langer. Daardoor is een film uit de eerste helft van de vorige eeuw vaak nog steeds beschermd, ook als de regisseur allang is overleden. Wie oude beelden wil hergebruiken, moet dus alle vier de sterfjaren opzoeken en niet stoppen bij de bekendste naam op de aftiteling.

Een voorbeeld

Een streamingplatform wil een speelfilm uit 1948 opnemen in een retrospectief. De regisseur overleed in 1961, de scenarioschrijver in 1970, de dialoogschrijver in 1969 en de componist in 1994. De termijn wordt berekend vanaf 1 januari 1995 en loopt tot en met eind 2064. Het platform heeft dus toestemming nodig, ook al is de film bijna tachtig jaar oud.

In de praktijk

• Voor producenten en rechthebbenden: leg de vier rollen per titel vast in je rechtendossier; zonder die gegevens kun je later niet aantonen dat een film nog beschermd is.
• Voor gebruikers en archieven: reken pas met vrijgave als je van alle vier de personen het sterfjaar hebt, of vaststaat dat een rol niet bestond.
• Let op de losse onderdelen: de filmmuziek, het scenario en gebruikte foto's kunnen zelfstandig beschermd zijn met een eigen termijn, ook als de film zelf vrij is.

Voor een lied waarvan tekst en muziek van verschillende mensen komen, geldt een vergelijkbare gedachte in artikel 40a Aw. Ontbreekt elke aanduiding van de betrokken makers, dan kom je uit bij artikel 38 Aw.