Artikel 15 Aw: Overnemen van nieuwsberichten

Nieuwsmedia mogen berichten en artikelen over actuele economische, politieke, godsdienstige of levensbeschouwelijke onderwerpen van elkaar overnemen zonder toestemming te vragen. Die vrijheid is wel aan vier voorwaarden gebonden, en zij vervalt zodra de rechthebbende het auteursrecht uitdrukkelijk heeft voorbehouden.

Achter deze uitzondering zit de gedachte dat nieuws snel moet kunnen circuleren. Feiten zijn sowieso niet beschermd, maar de formulering van een bericht is dat wel, en het onderhandelen over toestemming past niet bij de snelheid van de nieuwscyclus. Tegelijk wilde de wetgever de uitgever die in de berichtgeving investeert niet leeghalen, en daarom kan die het overnemen met één zin blokkeren.

De vier voorwaarden

1. Het overnemen gebeurt door een medium met een vergelijkbare functie: een dag-, nieuws- of weekblad, een tijdschrift, een radio- of televisieprogramma of een ander medium dat dezelfde rol vervult.

2. De persoonlijkheidsrechten van de maker worden gerespecteerd; artikel 25 Aw blijft van kracht, dus je mag het bericht niet zo aanpassen of presenteren dat de maker daardoor wordt geschaad.

3. De bron wordt duidelijk vermeld, inclusief de naam van de maker.

4. Het auteursrecht is niet uitdrukkelijk voorbehouden.

Waar het voorbehoud staat

Het vierde vereiste is in de praktijk het belangrijkste. Vrijwel elke professionele uitgever plaatst een algemeen voorbehoud in het colofon of in de gebruiksvoorwaarden van zijn site. Is dat gedaan, dan geldt de vrijstelling niet en moet je gewoon toestemming vragen. Kijk dus altijd eerst of er een voorbehoud is gemaakt voordat je op deze bepaling vertrouwt.

Wat er wel en niet onder valt

De uitzondering is beperkt tot berichten en artikelen over de genoemde actuele onderwerpen en tot werken van dezelfde aard. Een gedicht, een column met een uitgesproken literair karakter, een foto of een reportage die niet in die categorie valt, kun je er niet mee overnemen. De vertaalslag mag wel: het tweede lid maakt uitdrukkelijk duidelijk dat overnemen in een andere taal dan het origineel ook is toegestaan. Wie alleen kort wil aanhalen in een bespreking of beschouwing, zit eerder bij het citaatrecht van artikel 15a Aw dan bij dit artikel.

Waar het misgaat

Een branchenieuwsbrief neemt dagelijks complete artikelen over van een vakblad, met een keurige bronvermelding erbij. De redactie gaat ervan uit dat de bronvermelding voldoende is. Het vakblad heeft echter in zijn colofon het auteursrecht voorbehouden, en daarmee is de vrijheid vervallen: de bronvermelding repareert dat niet en de nieuwsbrief maakt inbreuk.

• Voor uitgevers: maak het voorbehoud vindbaar en ondubbelzinnig, op de plek waar hergebruikers kijken, en herhaal het bij de individuele publicaties.
• Voor overnemende redacties: controleer per bron of er een voorbehoud is, noteer wanneer je dat controleerde en vermeld altijd de titel van het medium en de naam van de maker.
• Voor beide: bedenk dat foto's bij een bericht een eigen regime hebben. De vrijstelling voor de tekst dekt het beeld niet automatisch.