Artikel 53 Aw: Wanneer de Auteurswet in werking trad

Dit artikel bepaalt vanaf welk moment de wet gelding kreeg: op de eerste dag van de maand die volgde op de maand waarin zij werd afgekondigd. Afkondiging is de officiële bekendmaking van een aangenomen wet; pas daarna kan een wet burgers binden. Het artikel voegt daar een territoriale beperking aan toe: de wet trad in werking in het Rijk in Europa.

Die formulering stamt uit de tijd dat het Koninkrijk uit meer delen bestond dan het Europese grondgebied. De Auteurswet is een gewone Nederlandse wet en geen rijkswet, en gold daardoor niet vanzelf buiten het Europese deel van het Koninkrijk; de overzeese rijksdelen hadden een eigen regeling of kregen die pas later. Voor de dagelijkse praktijk in Nederland heeft de bepaling nu vooral historische betekenis, maar zij verklaart wel waarom oude auteursrechtelijke vragen uit andere rijksdelen niet zomaar met deze wet te beantwoorden zijn.

Waarom inwerkingtreding ertoe doet

Een wet werkt in beginsel niet terug. Wat vóór de inwerkingtreding gebeurde, wordt beoordeeld naar het recht dat toen gold. Bij een wet uit 1912 speelt dat zelden nog een rol, maar het principe geldt onverkort bij elke latere wijziging van deze wet. De vraag is dus niet alleen of iets in de Auteurswet staat, maar ook of het er stond op het moment dat de handeling plaatsvond.

De koppeling met afkondiging

Door de inwerkingtreding te binden aan de eerste dag van de volgende maand kreeg iedereen enige tijd om kennis te nemen van de nieuwe regels. Dat mechanisme wordt nog steeds gebruikt, al kiest de wetgever tegenwoordig vaker voor vaste invoeringsmomenten of voor een apart besluit dat het tijdstip bepaalt. Bij recente wijzigingen van deze wet zie je dan ook uiteenlopende ingangsdata per onderdeel.

Een voorbeeld. Een uitgeverij wil weten of een reeks illustraties uit een oud fonds ooit rechtmatig is gebruikt. Het antwoord hangt af van de wettekst die gold in het jaar van publicatie, niet van de tekst van vandaag. De uitgeverij zoekt daarom eerst de tekstversie met de juiste geldigheidsdatum op en beoordeelt de publicatie aan de hand daarvan.

In de praktijk

• Werk altijd met een versiedatum. Noteer bij een advies of memo welke tekstversie van de wet je hebt gebruikt. Bij een wet die zo vaak wijzigt als deze, is dat het verschil tussen een houdbaar en een onbruikbaar advies.
• Let op gefaseerde invoering. Onderdelen van een wijzigingswet kunnen op verschillende momenten ingaan. Controleer per artikel of het onderdeel waarop je je beroept al in werking is.

- Territoriale reikwijdte. Gaat het om feiten uit een ander deel van het Koninkrijk of uit het buitenland, ga dan niet uit van deze wet zonder te controleren welk recht daar geldt.

Hoe dit past bij de andere slotbepalingen

De slotbepalingen van deze wet vormen samen de formele huls om het inhoudelijke auteursrecht heen. Het bereik van de wet, dus welke werken en makers eronder vallen, staat in artikel 47 Aw. De doorwerking van gewijzigde en herleefde beschermingstermijnen is geregeld in artikel 51 Aw en de officiële naam van de wet in artikel 52 Aw. De inhoudelijke kern, van het werkbegrip tot de duur van de bescherming in artikel 37 Aw, staat in de hoofdstukken daarvóór.