Artikel 43f Aw: Welke kunstwerken onder het volgrecht vallen

Dit artikel bepaalt op welke kunstwerken de volgrechtregeling van toepassing is. Beslissend is of het werk op 1 januari 2006 in ten minste één lidstaat van de Europese Unie of in een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte auteursrechtelijk beschermd werd door de nationale wetgeving daar.

De regel hangt samen met de invoering van het volgrecht in Nederland. Om te voorkomen dat werken die op dat moment al vrij waren alsnog met een afdracht werden belast, is een peildatum gekozen. Wat op die datum ergens binnen de Unie of de Economische Ruimte nog beschermd was, valt onder de regeling; wat overal al publiek domein was, blijft erbuiten.

Beschermd in ten minste één staat

Opvallend is dat één staat volstaat. Beschermingstermijnen zijn binnen Europa weliswaar geharmoniseerd, maar door verschillen in oude nationale regels en in overgangsrecht kan de status van een werk per land uiteenlopen. De wetgever heeft de ruimste variant gekozen: als er op de peildatum ergens nog auteursrecht op rustte, telt het werk mee.

Het gaat om bescherming door de nationale auteurswetgeving van dat land. Bescherming op een andere grondslag, bijvoorbeeld via afspraken over eigendom of via een contract met een museum, doet hier niet ter zake.

Twee vragen die je uit elkaar moet houden

Dit artikel gaat over het werk; over de persoon van de maker gaat artikel 43g Aw. Beide moeten kloppen. Een werk kan op de peildatum keurig beschermd zijn geweest, terwijl de maker toch buiten de kring van gerechtigden valt omdat zijn land het volgrecht niet erkent. En omgekeerd helpt een Nederlandse maker het niet als zijn werk toen al overal vrij was.

Daarnaast blijft de eerdere eis staan dat het om een origineel gaat in de zin van artikel 43 Aw. Wie een reproductie doorverkoopt, komt aan de vraag naar de peildatum niet eens toe.

Een voorbeeld. Een galerie verkoopt de nalatenschap van een verzamelaar door en treft daarin twee werken aan: een tekening van een halverwege de twintigste eeuw overleden kunstenaar en een prent uit de achttiende eeuw. Op de eerste rust nog auteursrecht en dat was op de peildatum ook zo, dus daarover is een vergoeding verschuldigd. De prent was in 2006 allang publiek domein en valt buiten de regeling.

In de praktijk

• Voor handelaren: vraag bij oud werk het sterfjaar van de maker uit voordat u de afdracht berekent. Dat gegeven beslist bijna altijd de vraag.
• Voor makers en erfgenamen: bij hedendaags werk speelt de peildatum geen rol; die is alleen van belang bij werk uit het verder verleden.
• Voor beide: leg vast op welke gegevens u de beoordeling hebt gebaseerd. Bij een geschil gaat het gesprek over de herkomst van het werk, niet over de wettekst.