Artikel 45l Aw: Ideeën achterhalen door te testen

Wie bevoegd is om een computerprogramma te laden, in beeld te brengen, uit te voeren, door te geven of op te slaan, mag tijdens die handelingen ook kijken hoe het werkt. Dit artikel geeft hem uitdrukkelijk het recht de werking waar te nemen, te bestuderen en te testen om de ideeën en beginselen te achterhalen die eraan ten grondslag liggen. Onderzoeken is dus geen inbreuk.

Daarachter zit een grondbeginsel van het auteursrecht: beschermd is de concrete vorm waarin iets is uitgewerkt, niet het idee erachter. Een rekenmethode, een werkwijze of een slim gevonden aanpak blijft vrij; alleen de code waarin die aanpak is gegoten is beschermd. Zonder deze bepaling zou dat beginsel bij software een dode letter zijn, want je kunt de ideeën in een programma alleen leren kennen door het te gebruiken.

Wat je precies mag doen

De bevoegdheid is gekoppeld aan het normale gebruik. Je mag het programma laten draaien, er van alles in stoppen en kijken wat eruit komt, systematisch varianten proberen en de uitkomsten vastleggen. Dat wordt in de praktijk onderzoek van buitenaf genoemd: je behandelt het programma als een gesloten doos en leidt uit de reacties af wat er binnenin gebeurt. Voorwaarde is wel dat je bevoegd bent tot die gebruikshandelingen; wie zonder recht een programma draait, kan zich hier niet op beroepen.

Wat er niet in staat

Het artikel geeft geen recht om de code zelf om te zetten of te vertalen. Uitpakken van de machinecode om de broncode te reconstrueren is iets anders dan waarnemen en testen, en valt buiten deze bepaling. Daarvoor bestaat een aparte, veel strenger omlijnde regeling die alleen ziet op het tot stand brengen van interoperabiliteit. Het onderscheid is dus: kijken en proberen mag ruim, binnenin kijken mag alleen onder voorwaarden.

Wat je met de gevonden ideeën mag doen

De ideeën en beginselen die je op deze manier achterhaalt zijn vrij. Je mag ze gebruiken om zelf iets te bouwen, mits je daarbij niet de beschermde uitwerking overneemt. De grens ligt bij het kopiëren van de vorm: dezelfde structuur, dezelfde code, dezelfde eigenaardige oplossing die geen technische noodzaak kent. Wie zelfstandig een programma schrijft dat hetzelfde kunstje doet, maakt geen inbreuk; wie de uitwerking naschrijft wel.

Een voorbeeld

Een start-up wil een planningstool bouwen voor kappersketens en heeft een licentie op het pakket van een bestaande aanbieder. Ontwikkelaars voeren wekenlang testroosters in en noteren precies hoe het pakket dubbele boekingen oplost en pauzes verdeelt. Uit die uitkomsten leiden ze de gehanteerde methode af en schrijven daarna hun eigen programma. Dat is toegestaan. Zouden ze het installatiebestand hebben ontleed en stukken code hebben overgenomen, dan lag het anders.

In de praktijk

• Voor de onderzoekende partij: documenteer wat je hebt gedaan en wanneer. Een testlogboek is later het beste bewijs dat je resultaat van eigen waarneming komt en niet van gekopieerde code.
• Voor de onderzoekende partij: laat de mensen die het onderzoek doen niet ook de nieuwe code schrijven als je het risico op onbewust overnemen wilt verkleinen.
• Voor de rechthebbende: tegen waarnemen en testen door een bevoegde gebruiker sta je zwak. Wil je een werkwijze echt afschermen, dan moet je die langs een andere weg beschermen dan met het auteursrecht op de code.