Artikel 17 Aw: Oude omroeparchieven en onvindbare makers

Dit artikel trekt de regeling voor verweesde werken door naar de archieven van de publieke omroep. Een publieke media-instelling zoals bedoeld in de Mediawet 2008 mag bepaald gearchiveerd materiaal reproduceren en beschikbaar stellen zonder dat dit als inbreuk geldt, mits het gaat om werk dat zij zelf vóór 1 januari 2003 heeft geproduceerd en dat is gearchiveerd, en de rechthebbende na zorgvuldig onderzoek niet te vinden is.

De achtergrond is een praktisch probleem. Aan een programma uit de jaren zestig, zeventig of tachtig werkten tientallen mensen mee: componisten, scenarioschrijvers, ontwerpers, freelance cameramensen. Contracten uit die tijd zeggen vaak niets over digitale ontsluiting, en van veel betrokkenen is geen adres meer bekend. Zonder een bijzondere regeling zou dat materiaal in het depot blijven liggen.

De grenzen van de regeling

Er zitten drie stevige beperkingen in. Ten eerste de datum: alleen producties van vóór 1 januari 2003 vallen eronder. Voor later materiaal wordt aangenomen dat de rechten fatsoenlijk zijn vastgelegd. Ten tweede moet het gaan om materiaal dat de instelling zelf heeft geproduceerd; ingekochte programma's en aangeleverd materiaal van derden vallen er niet onder. Ten derde moet het werk gearchiveerd zijn en gaat het alleen om de werksoorten die het artikel via artikel 10 Aw aanwijst: een smallere reeks dan bij artikel 16o Aw.

Ook geografisch is er een eis: het werk moet openbaar gemaakt zijn in een lidstaat van de Europese Unie of in een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte.

Dezelfde spelregels als bij verweesde werken

De slotzin verklaart de regeling voor verweesde werken van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat een omroeparchief niet zomaar aan de slag kan. Het moet het zorgvuldig onderzoek doen dat artikel 16p Aw voorschrijft, per werk en ook voor de werken die in een productie zijn opgenomen, en het moet de uitkomst vastleggen en melden. Meldt een rechthebbende zich alsnog, dan geldt artikel 16q Aw: het gebruik eindigt en er is een billijke vergoeding verschuldigd.

Ook de beperking op inkomsten werkt door. Een archief mag de kosten van digitalisering en beschikbaarstelling terugverdienen, maar dit artikel is geen grondslag om oud materiaal commercieel te exploiteren.

Een voorbeeld

Een publieke omroep wil een educatieve serie uit 1978 opnieuw ontsluiten voor scholen. De regisseur is bekend en akkoord, maar de componist van de tune is onvindbaar en van twee illustratoren ontbreekt elk spoor. Voor die onderdelen doorloopt de omroep het onderzoek, legt vast wat hij heeft geraadpleegd en meldt de uitkomst. Daarna kan de serie online. Verschijnt later een erfgenaam van de componist, dan stopt het gebruik voor dat onderdeel en volgt een gesprek over een vergoeding.

In de praktijk

• Begin bij de productiedatum. Valt het materiaal na 1 januari 2003, dan biedt dit artikel niets en moet u terug naar de contracten.
• Splits de productie op. Muziek, beeld en tekst kunnen elk een eigen rechthebbende hebben; het onderzoek gaat over alle onderdelen.
• Bewaar het dossier bij het archiefstuk. Wie jaren later moet uitleggen waarom een fragment online staat, heeft niets aan een zoekverslag dat kwijt is.
• Voor makers uit die jaren: vindt u eigen werk terug in een ontsloten archief, dan is de route niet een verwijt over slecht zoeken, maar het beëindigen van de verweesde status.