Artikel 45k Aw: De reservekopie van software

De rechtmatige gebruiker van een computerprogramma mag daarvan een reservekopie maken, zolang die kopie nodig is voor het gebruik dat met het programma is beoogd. Zo'n veiligheidskopie is dan geen inbreuk op het auteursrecht, ook al is er zonder toestemming vermenigvuldigd. Het is een smalle maar praktisch onmisbare uitzondering.

De ratio is eenvoudig: gegevensdragers gaan stuk, servers branden af en een leverancier kan van de aardbodem verdwijnen. Wie voor zijn bedrijfsvoering van een programma afhankelijk is, moet niet stil komen te liggen doordat één bestand beschadigd raakt. Tegelijk mag die veiligheidskopie geen sluiproute worden om extra werkplekken te bedienen.

Alleen als reserve

Het woord reservekopie is beperkend bedoeld. De kopie moet bestemd zijn om in te springen wanneer het originele exemplaar niet meer bruikbaar is. Zolang het origineel gewoon werkt, hoort de kopie stil te liggen. Een tweede installatie die dagelijks meedraait op een andere werkplek is geen reserve maar een uitbreiding, en daarvoor gelden de gewone regels: die vraagt om toestemming.

De noodzakelijkheidstoets

De kopie mag alleen als zij noodzakelijk is voor het beoogde gebruik. Of dat zo is, hangt af van de omstandigheden, zoals de aard van het programma, de manier waarop het is geleverd en de gevolgen die uitval voor de gebruiker heeft. Bij een programma dat een productielijn aanstuurt en dat na een storing binnen korte tijd weer moet draaien, kan een reservekopie nodig zijn om het beoogde gebruik veilig te stellen.

Verhouding tot het normale gebruiksrecht

Deze bepaling staat naast de regel dat de rechtmatige verkrijger de kopieën mag maken die het gebruik zelf meebrengt. Dat gaat over kopieën die tijdens het draaien ontstaan; hier gaat het om een bewust aangelegde extra kopie voor later. De aanspraak op een reservekopie is bovendien gekoppeld aan de rechtmatige gebruiker: wie geen geldige grondslag voor zijn gebruik heeft, heeft ook geen recht op een back-up.

Een voorbeeld

Een drukkerij draait haar bestelsysteem op een programma dat tien jaar geleden op maat is gemaakt door een bureau dat inmiddels is opgeheven. De installatiebestanden staan op één oude gegevensdrager. De drukkerij zet een kopie van die drager in een kluis op een andere locatie. Dat is toegestaan: zonder die kopie is het programma bij één defect definitief verloren. Zou de drukkerij van diezelfde kopie een tweede systeem opbouwen voor de vestiging in een andere stad, dan is het geen reserve meer en is er wel toestemming nodig.

In de praktijk

• Voor de gebruiker: leg vast waarom de kopie er is en waar zij ligt. Een reservekopie die niemand kan terugvinden bewijst niets, ook niet dat je binnen de uitzondering bleef.
• Voor de gebruiker: houd de reservekopie afgescheiden van de productieomgeving. Zodra zij meedraait, dient zij niet meer als reserve.
• Voor de leverancier: wie wil voorkomen dat klanten bij uitval vastlopen, kan in de overeenkomst regelen hoe en binnen welke termijn een herstelbestand of een nieuwe installatie beschikbaar komt. Duidelijke afspraken daarover voorkomen discussie over de vraag of een eigen kopie noodzakelijk was.