Artikel 45h Aw: Software verhuren vraagt toestemming

Wie een computerprogramma verhuurt, heeft daarvoor toestemming nodig van de maker of van degene die de rechten van hem heeft overgenomen. Dat geldt ook wanneer het exemplaar dat verhuurd wordt volstrekt legaal is: gekocht bij de leverancier of anderszins met diens instemming op de markt gebracht. Verhuur is bij software een zelfstandige exploitatievorm die de rechthebbende voor zichzelf mag houden.

De achtergrond is economisch. Een programma is met een druk op de knop te kopiëren en slijt niet. Zou verhuur vrij zijn, dan kon iemand één exemplaar aanschaffen en dat eindeloos tegen betaling laten rondgaan, waarbij elke huurder in de tussentijd rustig een kopie achterhoudt. De verkoopmarkt van de rechthebbende zou daarmee zijn leeggelopen. Daarom is juist deze vorm van gebruik apart bij hem gelaten.

Wat hier onder verhuren valt

Verhuren betekent: iets voor een beperkte tijd ter beschikking stellen voor gebruik, waarbij degene die het ter beschikking stelt daar direct of indirect economisch voordeel van heeft. Die omschrijving staat in artikel 12 Aw en werkt hier door. Het gaat dus niet alleen om een kaal huurcontract met een maandprijs. Ook een constructie waarin het programma zogenaamd gratis meegaat, maar de kosten in de prijs van iets anders zijn verwerkt, kan verhuur zijn.

Waarom uitputting hier niet helpt

Uitputting is de regel dat de rechthebbende, zodra hij een exemplaar met zijn toestemming heeft verkocht, zich niet langer tegen doorverkoop van dat exemplaar kan verzetten. Hij heeft zijn geld gehad; het exemplaar mag verder de handel in. Die regel staat voor tastbare exemplaren in artikel 12b Aw. Voor verhuur werkt dat anders: dit artikel zegt uitdrukkelijk dat ook bij een rechtmatig in het verkeer gebracht exemplaar of een verveelvoudiging daarvan toestemming nodig blijft. Doorverkopen is dus iets anders dan telkens opnieuw tijdelijk uitgeven.

Een voorbeeld

Een verhuurbedrijf van bouwmaterieel verhuurt landmeetapparatuur met daarop een dure rekenmodule. Per week betaalt de klant een bedrag waarin het gebruik van die module is verdisconteerd. Het bedrijf heeft de apparaten en de software netjes gekocht. Toch is voor deze manier van exploiteren toestemming van de softwareleverancier nodig, want het programma wordt tijdelijk en tegen vergoeding aan wisselende gebruikers ter beschikking gesteld. Staat er in de licentie niets over verhuur, dan is dat geen vrijbrief maar juist een risico.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: regel verhuur uitdrukkelijk in de licentievoorwaarden. Bepaal of het mag, tegen welke vergoeding en onder welke voorwaarden, en leg vast wat er bij beëindiging met de exemplaren gebeurt.
• Voor de gebruiker: ga niet af op het feit dat je de software gekocht hebt. Wil je haar in een verhuur- of leasemodel doorgeven, vraag dan schriftelijk toestemming voordat het eerste contract wordt getekend.

- Voor tussenpersonen: ook wie apparatuur verhuurt met software erop, verhuurt die software. De rekening voor een ontbrekende toestemming komt bij hem terecht, niet bij de eindklant.

Verhouding tot de rest van het hoofdstuk

Dit artikel bepaalt wat er niet zonder toestemming mag. Het eerstvolgende artikel gaat nog een stap verder: artikel 45i Aw rekent ook het laden, in beeld brengen, uitvoeren, doorgeven en opslaan van een programma tot verveelvoudigen, en verruimt zo het recht van de rechthebbende. Pas de artikelen daarna doen het omgekeerde: zij geven de rechtmatige verkrijger juist ruimte om het programma daadwerkelijk te gebruiken, een reservekopie te maken en de werking ervan te onderzoeken. Samen tekenen zij de grens tussen normaal gebruik van een aangeschaft programma en exploitatie ervan, en alleen dat tweede is aan de rechthebbende voorbehouden.