Artikel 44a Aw: Erfgoedcollecties over de grens tonen

Dit artikel bepaalt dat een licentie voor werken die niet meer in de handel verkrijgbaar zijn, het gebruik door een cultureel erfgoedinstelling kan dekken in alle lidstaten van de Europese Unie en van de Europese Economische Ruimte. Eén licentie volstaat dus voor het hele gebied, in plaats van een aparte regeling per land.

Zonder deze bepaling zou de hele collectieve oplossing weinig waard zijn. Een website die vanuit Nederland toegankelijk is, is vanuit elk ander land net zo goed te bereiken. Een instelling zou dan óf haar collectie moeten afschermen voor bezoekers uit het buitenland, óf in tientallen landen apart toestemming moeten regelen. Beide zijn onwerkbaar.

Wat de bepaling precies doet

De licentie wordt verleend door de beheersorganisatie in het land waar de instelling is gevestigd, en het gebruik wordt geacht daar plaats te vinden. Daardoor hoeft niet per bezoekersland te worden getoetst of het gebruik daar is toegestaan. Het is een vorm van wederzijdse erkenning: andere lidstaten aanvaarden de licentie die hier is verleend.

Belangrijk is wat er níet verandert. De licentie moet nog steeds voldoen aan de voorwaarden waaronder zij mag worden verleend: het gaat om niet-commercieel gebruik, om werken die permanent tot de collectie behoren, en de maker houdt zijn mogelijkheid om zijn werk uit te sluiten. De grensoverschrijdende werking rekt die voorwaarden niet op, maar strekt alleen het territoir van de licentie uit.

Wat dit voor een instelling betekent

Een museum met een fotocollectie uit het interbellum zet die na een licentie online. Een onderzoeker in een andere lidstaat raadpleegt de beelden vanaf haar eigen universiteit. Dat gebruik valt onder dezelfde licentie; het museum hoeft niets extra's te regelen en hoeft de toegang niet te beperken tot bezoekers met een Nederlands adres.

Was er alleen een nationale licentie geweest, dan had het museum moeten kiezen tussen geografische blokkades en het risico van aanspraken uit het buitenland. Precies dat is hier weggenomen.

In de praktijk

• Voor erfgoedinstellingen: vraag de licentie in uw eigen land aan en leg in het dossier vast dat het om niet-commercieel gebruik van collectiestukken gaat. Extra licenties elders zijn niet nodig.
• Voor beheersorganisaties: houd er rekening mee dat wat u licentieert Europees zichtbaar wordt; de informatieplichten zijn daarop afgestemd.
• Voor makers: uw mogelijkheid om een werk uit te sluiten werkt eveneens voor het hele gebied. Eén melding bij de organisatie volstaat.

De inhoudelijke voorwaarden waaronder zo'n licentie tot stand komt staan in artikel 44 Aw; de bekendmaking vooraf is geregeld in artikel 44b Aw.