Artikel 43g Aw: Welke makers aanspraak hebben op volgrecht

Dit artikel bepaalt welke kunstenaars zich op het volgrecht kunnen beroepen. In de kern zijn dat makers die onderdaan zijn van een lidstaat van de Europese Unie of van een staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en makers die hun gewone verblijfplaats in Nederland hebben. Hun rechtverkrijgenden delen in dezelfde aanspraak.

De verblijfplaatsvariant is een bewuste verruiming. Een kunstenaar die hier woont en werkt, hier exposeert en hier verkoopt, heeft dezelfde band met de Nederlandse markt als een landgenoot. Zijn nationaliteit zou dan niet moeten bepalen of hij meedeelt in de doorverkoop van zijn werk.

Makers van buiten Europa

Voor makers uit andere landen geldt wederkerigheid. Zij kunnen zich op het volgrecht beroepen in de mate waarin en voor de duur waarvoor hun eigen staat het volgrecht erkent ten behoeve van makers uit de Unie en de Economische Ruimte. Erkent dat land het recht niet, dan levert een doorverkoop hier niets op; kent het een beperktere variant, dan werkt die beperking door.

Achter die spiegelbepaling zit een onderhandelingsgedachte. Landen zonder volgrecht zouden anders gratis meeprofiteren van de Europese markt, terwijl Europese kunstenaars daar met lege handen staan. De wederkerigheidseis maakt invoering elders aantrekkelijker.

Rechtverkrijgenden delen mee

Bij elk van de categorieën noemt de wet uitdrukkelijk ook de rechtverkrijgenden. De positie van de erfgenamen is dus afgeleid van die van de maker: wie erft van een kunstenaar die zelf buiten de kring viel, erft geen aanspraak die de kunstenaar nooit had. Omgekeerd blijven erfgenamen van een gerechtigde kunstenaar binnen de regeling, ook als zij zelf elders wonen.

Een voorbeeld. Een schilder met een niet-Europese nationaliteit woont al vijftien jaar in een Nederlandse stad en verkoopt vanuit haar atelier. Een galerie verkoopt een van haar doeken door. Zij kan een vergoeding opeisen, niet vanwege haar nationaliteit maar omdat haar gewone verblijfplaats hier ligt. Voor een collega die in datzelfde land is gebleven, hangt het ervan af of dat land het volgrecht kent voor Europese kunstenaars.

In de praktijk

• Voor kunsthandelaren: ga bij internationaal werk eerst na wie de maker is en waar hij vandaan komt of woont. Dat bepaalt of er überhaupt iets verschuldigd is.
• Voor makers van buiten Europa: een verhuizing met vestiging hier kan uw positie veranderen. Leg vast sinds wanneer uw gewone verblijfplaats in Nederland ligt.
• Voor erfgenamen: onderzoek de status van de erflater, niet uw eigen situatie. Uw aanspraak is een voortzetting van de zijne.

Welke werken binnen het bereik van de regeling vallen, staat in artikel 43f Aw; de omschrijving van een origineel en van de professionele kunsthandelaar vindt u in artikel 43 Aw.