Artikel 38 Aw: Duur bij een onbekende maker

Bij een werk zonder bekende maker kun je de gewone rekenregel niet gebruiken: zonder naam is er ook geen sterfjaar om vanaf te tellen. Dit artikel biedt daarvoor een vervangend startpunt. De bescherming loopt dan zeventig jaar vanaf 1 januari van het jaar na de eerste rechtmatige openbaarmaking van het werk.

Dezelfde regel geldt voor werken die aan een organisatie worden toegerekend. Als een instelling, vereniging, stichting of vennootschap als maker geldt, is er evenmin een natuurlijk sterfjaar; ook dan telt de eerste openbaarmaking. Wanneer een organisatie als maker wordt aangemerkt, staat in artikel 8 Aw.

Wanneer is een maker niet aangeduid

Het gaat niet alleen om volledig anonieme werken. Ook als er wel iets bij staat, maar zo vaag dat de identiteit niet vaststaat, valt het werk onder deze regel. Denk aan alleen een initiaal, een fantasienaam of een studionaam waarachter niemand herkenbaar is. Staat de naam er wel duidelijk bij, dan werkt het vermoeden van artikel 4 Aw en geldt gewoon de hoofdregel van artikel 37 Aw.

De maker meldt zich alsnog

Een pseudoniem is geen definitieve keuze. Onthult de maker binnen de lopende termijn wie hij is, dan wordt de duur alsnog berekend vanaf zijn sterfjaar. Hetzelfde geldt voor het werk van een organisatie als de natuurlijke persoon die het maakte op of in openbaar gemaakte exemplaren wordt vermeld. In beide gevallen kan de bescherming dus fors langer worden dan gebruikers eerst dachten.

Een voorbeeld

Een ontwerpbureau publiceert in 1978 een affichereeks, ondertekend met alleen het bureaulogo. Een uitgever die de affiches in 2026 wil afdrukken, rekent vanaf 1 januari 1979 en concludeert dat de bescherming tot eind 2048 loopt. Blijkt echter dat het bureau in 2003 een herdruk uitbracht met de naam van de ontwerpster op de affiches zelf, dan schuift het startpunt op naar haar sterfjaar en kan de termijn veel later eindigen. Dat zij zich in een tentoonstellingscatalogus als maker had laten noemen, zou daarvoor niet genoeg zijn geweest: de naam moet op of in de openbaar gemaakte exemplaren staan.

In de praktijk

• Voor gebruikers: zoek eerst serieus naar een naam voordat je op de publicatiedatum gaat rekenen; een latere onthulling kan je berekening onderuithalen.
• Voor rechthebbenden: wil je de langere termijn zeker stellen, zorg dan dat de naam van de maker aantoonbaar op of in de exemplaren staat.
• Voor archieven en erfgoedinstellingen: leg per object vast wat je hebt gezocht en gevonden; dat dossier bepaalt of je op de openbaarmakingsdatum mag afgaan.

Let op de samenhang met de omliggende bepalingen. Werd het werk nooit rechtmatig openbaar gemaakt, dan biedt dit artikel geen startpunt en komt artikel 39 Aw in beeld. Verscheen het werk in losse delen of afleveringen, dan telt volgens artikel 41 Aw elk deel als een apart werk met een eigen termijn.