Artikel 37 Aw: Hoe lang het auteursrecht duurt

Auteursrecht duurt niet eeuwig. Dit artikel geeft de hoofdregel: de bescherming loopt door tot zeventig jaar na het overlijden van de maker, en de teller begint pas op 1 januari van het jaar dat op het sterfjaar volgt. Is die periode voorbij, dan valt het werk in het publieke domein en mag iedereen het kopiëren, verspreiden en bewerken zonder toestemming en zonder te betalen.

Achter die termijn zit een afweging. De maker en na hem zijn erfgenamen moeten lang genoeg van het werk kunnen profiteren om het maken van werk lonend te houden. Daartegenover staat het belang van iedereen om vrij voort te bouwen op wat er cultureel al ligt. De wetgever heeft dat evenwicht gelegd bij twee mensenlevens: de maker zelf, plus ongeveer twee generaties na hem.

De teller begint op 1 januari

Niet de sterfdatum maar het sterfjaar is bepalend. Overlijdt een maker in maart, dan gaat de termijn pas lopen op 1 januari daaropvolgend en eindigt hij op 31 december van het zeventigste jaar daarna. Dat maakt rekenen eenvoudig: je hoeft alleen het sterfjaar te kennen, en alle werken van dezelfde maker komen op hetzelfde moment vrij, hoe ver hun ontstaansjaren ook uit elkaar liggen.

Meerdere makers, één termijn

Hebben twee of meer mensen samen één werk gemaakt waarin hun bijdragen niet los van elkaar te gebruiken zijn, dan ontstaat een gemeenschappelijk auteursrecht. De duur wordt dan berekend vanaf het overlijden van degene die het langst leeft. Een jonge medemaker kan de bescherming zo tientallen jaren oprekken, ook voor de erfgenamen van zijn veel oudere collega. Voor wie zo'n werk wil gebruiken betekent dat: alle makers natrekken, niet alleen de bekendste naam.

Een voorbeeld

Twee vrienden schreven samen één reisverhaal. De ene overleed in 1955, de andere in 1972. De termijn wordt berekend vanaf 1 januari 1973 en loopt tot en met 31 december 2042. Een uitgever die het verhaal in 2026 wil heruitgeven heeft dus nog steeds toestemming nodig van de erfgenamen van beide schrijvers, ook al is de eerste van hen al zeventig jaar dood.

In de praktijk

• Voor gebruikers: ga uit van het sterfjaar van de maker, niet van het jaar van publicatie. Een oude uitgave zegt niets over de duur.
• Voor rechthebbenden: leg vast wie als medemaker geldt en houd de sterfjaren bij; de langstlevende bepaalt tot wanneer de exploitatie beschermd is.
• Let op de bijzondere regimes: voor filmwerken geldt artikel 40 Aw, voor een lied met tekst artikel 40a Aw en voor werken zonder aangeduide maker artikel 38 Aw.
• Bij buitenlandse werken: controleer ook artikel 42 Aw, want een in het land van oorsprong al vervallen recht kun je in Nederland niet altijd nog inroepen.

Dat het auteursrecht vervalt, betekent niet dat er daarna niets meer speelt. De persoonlijkheidsrechten van artikel 25 Aw lopen weliswaar niet langer door dan het auteursrecht zelf, maar wie een vrij werk opnieuw uitgeeft, vertaalt of bewerkt, kan op die nieuwe laag een eigen auteursrecht krijgen. Een moderne vertaling van een eeuwenoude tekst is dus gewoon beschermd, ook al is het origineel dat allang niet meer.