Artikel 31 Aw: Opzettelijke inbreuk als misdrijf

Deze bepaling maakt opzettelijke auteursrechtinbreuk strafbaar. Wie willens en wetens andermans werk verveelvoudigt of openbaar maakt zonder recht daartoe, riskeert gevangenisstraf van maximaal zes maanden of een geldboete van de vierde categorie. Het is de basisstrafbaarstelling van de wet, waarop de volgende artikelen voortbouwen.

Auteursrecht is in de eerste plaats een civiel recht: de maker handhaaft zelf, met een verbod, schadevergoeding en de bevoegdheden rond inbreukmakende exemplaren. Het strafrecht is bedoeld voor de gevallen waarin dat tekortschiet, bijvoorbeeld bij grootschalige of georganiseerde namaak, waar de dader geen verhaal biedt en het algemeen belang meespeelt.

De kern is opzet

Zonder opzet geen strafbaarheid onder dit artikel. Opzet betekent dat de dader het inbreukmakende karakter van zijn handelen wilde of op zijn minst bewust de aanmerkelijke kans daarop aanvaardde. Wie oprecht meende een licentie te hebben, of wie een werk gebruikte in de overtuiging dat het rechtenvrij was, ontbeert die opzet. Dat verweer moet wel geloofwaardig zijn: iemand die de waarschuwingen van de rechthebbende naast zich neerlegt en doorgaat, aanvaardt die kans wel degelijk.

Van belang is verder dat er daadwerkelijk sprake moet zijn van inbreuk. Valt het gebruik onder een wettelijke beperking, bijvoorbeeld het citaatrecht van artikel 15a Aw of de parodie van artikel 18b Aw, dan is er geen inbreuk en dus ook geen strafbaar feit, hoe bewust het gebruik ook was.

Verhouding tot de civiele weg

Strafvervolging sluit een civiele procedure niet uit; beide sporen kunnen naast elkaar lopen. De rechthebbende blijft aangewezen op zijn eigen vordering als hij schadevergoeding wil, want een straf komt de staat toe en niet hem. Wel kan hij zich in de strafzaak voegen om zijn schade vergoed te krijgen. Artikel 33 Aw bepaalt dat dit feit een misdrijf is, met de gevolgen die daaraan vastzitten: ook poging en deelneming zijn strafbaar, en een veroordeling komt in de justitiële registratie terecht.

Een praktijkvoorbeeld

Een ontwerpbureau krijgt van een fotograaf een sommatie omdat het diens beeld zonder licentie in een landelijke campagne gebruikt. Het bureau erkent de inbreuk, betaalt niet en zet de campagne daarna in gewijzigde vorm voort met hetzelfde beeld. Van onwetendheid is dan geen sprake meer. In verreweg de meeste zaken van dit type volgt geen vervolging, maar het strafrechtelijke risico maakt doorgaan na een gemotiveerde sommatie wel een ander soort keuze.

In de praktijk

• Voor rechthebbenden: aangifte is zinvol bij structurele namaak of bij een dader die zich onvindbaar houdt voor civiele stappen. Voor een gewone licentiediscussie is de civiele weg sneller en effectiever.
• Voor gebruikers: reageer inhoudelijk op een sommatie en leg vast waarom je meende gerechtigd te zijn. Stilzwijgend doorgaan is precies wat het opzetverwijt voedt.
• Voor ondernemers: zorg dat licenties per gebruik zijn vastgelegd, met einddatum en toegestaan medium. Bewijs van goede trouw begint bij een dossier.