Artikel 30b Aw: Verplichte administratie in de branche

Dit artikel maakt het mogelijk om bedrijven in een bepaalde branche voor te schrijven hoe zij hun administratie inrichten. Het gaat om ondernemingen die beroeps- of bedrijfsmatig werken van letterkunde, wetenschap of kunst in Nederland invoeren, openbaar maken of verveelvoudigen. Het doel is niet fiscaal maar auteursrechtelijk: wie welk werk waar vandaan haalt, moet later te herleiden zijn.

De opzet is opvallend, omdat het initiatief bij de markt ligt. De ministers kunnen zo'n verplichting niet uit zichzelf opleggen; er moet een verzoek liggen van een of meer organisaties van bedrijfs- of beroepsgenoten die zij samen representatief achten. Zo wordt de last alleen opgelegd waar de branche zelf belang ziet in een schone markt.

Aan welke eisen het verzoek moet voldoen

De verzoekende organisaties moeten rechtspersonen met volledige rechtsbevoegdheid zijn en tot doel hebben de belangen te behartigen van bedrijven die werken invoeren, openbaar maken of verveelvoudigen. Verder moeten twee bewindspersonen het eens zijn: de minister die over justitie gaat en de minister die over economische zaken gaat. Zij bepalen vervolgens gezamenlijk welke beroeps- of bedrijfsgenoten worden aangewezen en op welke manier die hun administratie moeten voeren.

Waarom een administratieplicht helpt

Bij handel in fysieke dragers en in oplagen is de herkomst het zwakke punt. Een verkoper die stelt niets van een illegale herkomst te hebben geweten, is lastig te weerleggen als er geen papieren zijn. Een voorgeschreven administratie draait dat om: ontbreken de vastleggingen, dan wordt het verhaal over de onbekende leverancier snel ongeloofwaardig. Dat versterkt indirect de handhaving via de strafbepalingen van de artikelen 31a en 32 Aw, waar het draait om wetenschap of vermoeden van inbreuk.

De sanctie

Houdt een aangewezen bedrijf zich niet aan de opgelegde manier van administreren, dan volgt een geldboete van de tweede categorie. De wet merkt het feit uitdrukkelijk aan als overtreding en niet als misdrijf. Dat betekent dat opzet geen bestanddeel is: het enkele niet voldoen aan de verplichting is genoeg. Voor de bestraffing is dan wel weer relevant of het bedrijf iets te verwijten valt.

Een voorbeeld: een groep importeurs van kunstreproducties vraagt de ministers om alle importeurs in hun sector te verplichten per zending de leverancier, de oplage en het afgebeelde werk vast te leggen. Wordt die verplichting opgelegd, dan kan een importeur die enkel losse handgeschreven bonnetjes bewaart daarvoor worden beboet, ook als niet vaststaat dat hij inbreukmakend materiaal invoerde.

In de praktijk

• Voor brancheorganisaties: onderbouw bij een verzoek waarom de sector last heeft van ondoorzichtige herkomst en waarom zelfregulering tekortschiet. Representativiteit is de eerste horde.
• Voor bedrijven: ga na of je onder een aanwijzing valt voordat je je administratie inricht. De voorgeschreven wijze kan afwijken van wat je voor de fiscus al doet.
• Voor rechthebbenden: een goed gevoerde branche-administratie is bewijsmateriaal. Bij een geschil over de herkomst van exemplaren is het ontbreken ervan een sterk argument.