Artikel 25h Aw: Geen afstand van de makersbescherming

Bescherming die je kunt wegtekenen is geen bescherming. Dit artikel maakt het hoofdstuk over de exploitatieovereenkomst daarom dwingend: de maker kan geen afstand doen van de rechten die hij daaraan ontleent, en een contractsbepaling die dat toch probeert werkt niet.

Zonder deze bepaling zou een standaardclausule waarin de maker verklaart af te zien van iedere aanvullende vergoeding of van zijn opzeggingsrecht de hele regeling waardeloos maken. Precies omdat de maker vaak de zwakkere onderhandelingspositie heeft, kan hij niet geldig weggeven wat de wet hem geeft.

Wat wel mag: invulling in collectieve afspraken

De regeling is niet volledig gesloten. Een vereniging van makers en een exploitant of een vereniging van exploitanten kunnen samen nadere invulling geven aan de rechten en verplichtingen uit de artikelen 25c tot en met 25f Aw. Denk aan sectorafspraken over hoe een vergoeding wordt berekend, wat een redelijke termijn is voordat van onvoldoende exploitatie sprake is, of welke informatie een jaaropgave bevat.

Zulke afspraken maken de bescherming concreter en beter hanteerbaar. Ze mogen invullen, niet uithollen: het gaat om nadere uitwerking binnen de wettelijke kaders, niet om het schrappen van een recht.

Een rechtskeuze biedt geen ontsnapping

Contracten in de creatieve sector zijn vaak internationaal. Een buitenlandse producent kan in zijn standaardvoorwaarden het recht van een ander land aanwijzen. Het tweede lid maakt duidelijk dat dit de Nederlandse bescherming niet uitschakelt in twee gevallen: als het contract zonder rechtskeuze door Nederlands recht zou worden beheerst, en als de exploitatiehandelingen geheel of overwegend in Nederland plaatsvinden of moeten plaatsvinden.

Deze bepalingen gelden dan ongeacht welk recht het contract verder beheerst. Ze werken als een dwingende ondergrens die over de rechtskeuze heen valt.

Een voorbeeld

Een in Nederland wonende scenarioschrijver tekent bij een buitenlandse productiemaatschappij een contract waarin het recht van dat andere land wordt gekozen en waarin staat dat hij afziet van elke aanspraak op aanvullende vergoeding. De serie wordt vooral in Nederland opgenomen en hier uitgezonden. Hij kan zich desondanks beroepen op de rechten uit dit hoofdstuk, want zowel de aanknoping van het contract als de plaats van exploitatie wijst naar Nederland.

In de praktijk

• Voor de maker. Laat je niet afschrikken door een clausule waarin staat dat je afstand doet of dat buitenlands recht geldt. Beoordeel eerst waar de exploitatie feitelijk plaatsvindt.
• Voor de exploitant. Een rechtskeuze is geen instrument om deze regels te omzeilen. Bij overwegend Nederlandse exploitatie kun je er beter meteen rekening mee houden dan achteraf een discussie voeren.
• Voor brancheorganisaties. Gebruik de ruimte voor collectieve invulling. Heldere sectorafspraken over vergoeding, termijnen en rapportage voorkomen dat iedere maker die discussie afzonderlijk moet voeren.