Artikel 25d Aw: De bestsellerbepaling

Soms wordt een werk veel succesvoller dan iemand bij het tekenen kon vermoeden, terwijl de maker een vast en bescheiden bedrag heeft gekregen. Dit artikel geeft hem dan de mogelijkheid om bij de rechter een aanvullende billijke vergoeding te vorderen van de partij aan wie hij zijn rechten heeft verleend.

De maatstaf is streng geformuleerd: de overeengekomen vergoeding moet, gelet op de wederzijdse prestaties, een onevenredigheid vertonen in verhouding tot de opbrengst van de exploitatie. Het gaat dus niet om een tegenvallende deal of om spijt achteraf, maar om een wanverhouding tussen wat de maker kreeg en wat het werk heeft opgeleverd.

Waar de grens ligt

Er bestaat geen percentage waarboven het automatisch onevenredig is. In de praktijk wordt gekeken naar het geheel: wat had de maker afgesproken, welk risico droeg de exploitant, hoeveel investering en inspanning zaten er aan diens kant, hoe groot is de bijdrage van de maker aan het uiteindelijke succes, en hoe verhoudt het uitgekeerde bedrag zich tot de totale opbrengst. Een bescheiden vast honorarium tegenover een langlopende, breed uitgebate reeks is het klassieke geval.

Wie een royaltypercentage heeft afgesproken, deelt automatisch in het succes en zal veel minder snel iets te vorderen hebben. Juist de afkoopsom ineens brengt dit artikel in beeld.

De vordering tegen een derde

Het tweede lid voorkomt dat de aanspraak leegloopt zodra de rechten worden doorgegeven. Is de wanverhouding pas ontstaan nadat het auteursrecht is overgedragen of gelicentieerd aan een derde, dan kan de maker zijn vordering tegen die derde instellen, voor zover de opbrengst van de exploitatie bij die derde terechtkomt. De aansprakelijkheid volgt daarmee het geld.

Een voorbeeld

Een grafisch ontwerper maakt tegen een eenmalig honorarium een reeks illustraties voor de verpakkingen van een kleine theebranderij. De lijn slaat aan, wordt jarenlang in vrijwel ongewijzigde vorm gebruikt en het bedrijf groeit uit tot een landelijke speler. Verkoopt die onderneming de merkenportefeuille en de bijbehorende rechten later door, dan kan de ontwerper zich onder omstandigheden ook tot de koper wenden voor het deel van de opbrengst dat daar valt.

In de praktijk

• Voor de maker. Je hebt cijfers nodig. De jaarlijkse opgave van artikel 25ca Aw is daarvoor het aangewezen instrument; zonder inzicht in de opbrengst is een vordering vrijwel niet te onderbouwen.
• Voor de maker. Begin met een schriftelijk verzoek om een aanvulling voordat je procedeert. Het artikel eist een vordering in rechte, maar in de praktijk wordt hierover vaak geschikt.
• Voor de exploitant. Documenteer de kosten en risico's van de exploitatie. Hoge investeringen aan jouw kant zijn een van de factoren die de balans mede bepalen.
• Voor de koper van rechten. Onderzoek bij overname van een catalogus welke makers destijds met een afkoopsom zijn betaald. Die aanspraken kunnen zich ook tegen jou richten.

Dit artikel staat naast artikel 25c Aw. Dat artikel bepaalt dat de vergoeding vanaf het begin billijk moet zijn en regelt de extra betaling bij een nieuwe exploitatievorm; dit artikel corrigeert achteraf, als de werkelijkheid ver van de afspraak is komen te staan.