Artikel 25c Aw: De billijke vergoeding voor de maker

Wie een ander toestemming geeft zijn werk te exploiteren, heeft recht op een billijke vergoeding die in de overeenkomst zelf moet worden vastgelegd. Een contract dat de vergoeding openlaat of op nul zet, voldoet dus niet aan wat de wet van partijen verwacht.

Wat billijk is, staat nergens in een tarief. Het hangt af van de omvang van de verleende bevoegdheid, de duur, het exclusieve karakter, het gebruikelijke niveau in de sector en de opbrengst die redelijkerwijs valt te verwachten. Een eenmalig gebruik in een lokale folder rechtvaardigt een ander bedrag dan een wereldwijde exclusieve licentie voor tien jaar.

Het vermoeden bij collectief onderhandelde tarieven

Onderhandelt een vereniging die volgens haar statuten opkomt voor makers zonder personeel met een exploitant of een groep exploitanten, dan wordt het tarief dat daaruit rolt vermoed billijk te zijn. Dat is een bewijsvoordeel: wie zo'n tarief betaalt, staat sterk, en wie meent dat het toch te laag is, moet dat onderbouwen. Het vermoeden is dus niet onaantastbaar, maar het verschuift wel het gesprek.

Een nieuwe exploitatiewijze, een extra vergoeding

Het tweede lid kijkt vooruit. Verleent een maker ook rechten voor exploitatievormen die op het moment van tekenen nog niet bestonden, en gaat de wederpartij die later daadwerkelijk gebruiken, dan is daarvoor een aanvullende billijke vergoeding verschuldigd. De redenering is eenvoudig: over iets wat niemand kende, kon geen prijs worden afgesproken.

Is de bevoegdheid inmiddels doorgegeven aan een derde, en is het die derde die de nieuwe exploitatievorm oppakt, dan kan de maker de aanvullende vergoeding rechtstreeks van die derde vorderen. Hij hoeft dus niet eerst zijn oorspronkelijke wederpartij aan te spreken die zelf niets meer met het werk doet.

Een voorbeeld

Een componist verkoopt in een oud contract alle rechten op een reeks korte muziekstukken, inclusief exploitatievormen die toen niet bestonden. Jaren later worden die stukken door de rechtsopvolger van de uitgever aangeboden als geluidsfragmenten in een nieuw soort interactieve toepassing. De componist kan voor die vorm van gebruik een aanvullende vergoeding vragen, ook al is het oude contract op zichzelf geldig.

In de praktijk

• Voor de maker. Zet de vergoeding altijd zwart op wit, inclusief de grondslag: een vast bedrag, een percentage, of een combinatie. Een open formulering maakt het later lastig aan te tonen wat is afgesproken.
• Voor de maker. Let op ruime formuleringen als alle thans bekende en toekomstige exploitatievormen. Zulke clausules zijn niet zonder meer ongeldig, maar sluiten je aanspraak op een aanvullende vergoeding niet uit.
• Voor de exploitant. Houd bij welke exploitatievormen bij het sluiten van het contract al bestonden. Zonder die vastlegging is een discussie over het tweede lid achteraf nauwelijks te winnen.

Blijkt de afgesproken vergoeding later volledig uit verhouding te lopen met wat het werk opbrengt, dan is er nog een aparte route: de aanvullende vergoeding van artikel 25d Aw. Dat artikel gaat over succes achteraf, terwijl dit artikel gaat over de prijs op het moment van contracteren en over gebruiksvormen die toen nog niet in beeld waren.