Artikel 25b Aw: Op welke makerscontracten de bescherming geldt

Het auteurscontractenrecht beschermt makers tegen ongunstige afspraken met de partij die hun werk op de markt brengt. Dit artikel zegt om welke afspraken het gaat: elke overeenkomst die tot doel heeft dat de maker een ander de bevoegdheid geeft zijn werk te exploiteren, dus te gebruiken en te gelde te maken.

De gedachte erachter is dat een individuele maker zelden op gelijke voet onderhandelt met een uitgever, producent, platform of opdrachtgever. Het hoofdstuk geeft hem daarom een aantal rechten die niet contractueel kunnen worden weggeschreven. Voordat die rechten in beeld komen, moet wel vaststaan dat het contract binnen het bereik van de regeling valt. Dat is precies wat hier wordt afgebakend.

Wat telt als exploitatieovereenkomst

Bepalend is het doel van de afspraak, niet de naam die partijen eraan geven. Krijgt de wederpartij de bevoegdheid om het auteursrecht van de maker te exploiteren, dan valt het contract eronder. Een uitgeefcontract, een licentie op een muziekcatalogus, een productieovereenkomst voor een documentaire of een ontwerpopdracht waarbij de rechten meegaan: allemaal kandidaten. De verkoop van één fysiek exemplaar valt er niet onder. Wie een schilderij verkoopt, verleent daarmee nog geen exploitatiebevoegdheid.

Overdracht en exclusieve licentie

Het tweede lid trekt één onderdeel breder. De bescherming uit artikel 25f Aw tegen te ruime aanspraken op toekomstig werk en tegen onredelijk bezwarende bedingen geldt ook als de maker zijn auteursrecht geheel of gedeeltelijk overdraagt of een exclusieve licentie verleent. Een exploitant kan zich dus niet aan die kernbescherming onttrekken door het contract als kale overdracht vorm te geven.

Makers die buiten dit hoofdstuk vallen

• Werkgeverssituaties en organisaties. Waar het auteursrecht op grond van de artikelen 7 en 8 Aw meteen bij de werkgever of de organisatie ligt, is er geen zwakkere contractspartij die beschermd moet worden. Voor die makers geldt dit hoofdstuk niet.

- Contracten met beheersorganisaties. Sluit een maker een overeenkomst met een collectieve of onafhankelijke beheersorganisatie, dan blijft het hoofdstuk buiten toepassing, met uitzondering van artikel 25f Aw. Voor die organisaties bestaat een eigen toezichtregeling.

De erfgenaam van de maker

Het vierde lid trekt de regeling door naar de natuurlijke persoon die het auteursrecht als erfgenaam of legataris heeft verkregen. Die persoon kan dus net als de maker zelf informatie over de exploitatie vragen of een contract opzeggen waar niets mee gebeurt. Een onderneming die het recht simpelweg heeft gekocht, krijgt die bescherming niet.

In de praktijk

• Voor de maker. Kijk eerst of jouw contract exploitatie tot doel heeft. Zo ja, dan staan de dwingende rechten van de artikelen 25c tot en met 25f Aw voor je open, hoe het stuk ook is opgeschreven.
• Voor de exploitant. Een constructie met overdracht in plaats van licentie haalt het contract niet volledig buiten de regeling. Toets standaardvoorwaarden daarom vooraf op bedingen die voor de maker onredelijk bezwarend kunnen zijn.

Een voorbeeld: een illustrator tekent voor een kleine uitgeverij een reeks prentenboeken en draagt daarbij zijn rechten over. Ook al staat er overdracht boven het contract, de toets op onredelijk bezwarende bedingen blijft gelden. Werkt diezelfde illustrator daarnaast in loondienst bij een ontwerpbureau, dan valt het werk dat hij daar maakt buiten dit hoofdstuk.