Artikel 25 Aw: Persoonlijkheidsrechten van de maker

Auteursrecht kun je verkopen, persoonlijkheidsrechten niet. Dit artikel geeft de maker een aantal rechten die bij hem blijven, ook nadat hij zijn auteursrecht volledig aan een ander heeft overgedragen. Ze zien niet op de exploitatie van het werk, maar op de vermelding van de maker, op de vorm die hij aan het werk heeft gegeven en op zijn eer en naam in die hoedanigheid.

Een opdrachtgever die het exploitatierecht verwerft, verkrijgt daarmee dus niet de bevoegdheid om de naam van de maker weg te laten of zijn werk te verminken. Op verschillende plaatsen bevat het artikel wel een redelijkheidstoets, waardoor verzet van de maker niet in alle gevallen slaagt.

De vier rechten

• Naamsvermelding — de maker kan zich verzetten tegen openbaarmaking zonder vermelding van zijn naam, tenzij dat verzet in strijd met de redelijkheid zou zijn.
• Andere naam of gewijzigde aanduiding — publicatie onder een andere naam, of het wijzigen van de titel van het werk of van de aanduiding van de maker, kan hij tegenhouden.
• Wijziging van het werk — elke andere wijziging kan hij verbieden, behalve wanneer verzet daartegen onredelijk zou zijn.

- Aantasting — tegen misvorming, verminking of andere aantasting die nadeel kan toebrengen aan zijn eer, zijn naam of zijn waarde als maker kan hij zich verzetten; hier staat geen redelijkheidsuitzondering bij.

Wijziging tegenover aantasting

Het verschil tussen die laatste twee is in de praktijk belangrijk. Bij een gewone wijziging wordt beoordeeld of het verzet van de maker in strijd met de redelijkheid zou zijn. De wet noemt geen gezichtspunten voor die toets; het antwoord hangt af van de omstandigheden van het geval. Het recht onder c ziet volgens de tekst op 'elke andere wijziging', dus op wijzigingen die niet al onder b vallen, zoals het veranderen van de titel of van de aanduiding van de maker. Bij aantasting gaat het om ingrepen die de maker in zijn eer, naam of waarde als maker kunnen raken, bijvoorbeeld doordat zijn werk in een vernederende context of in gehavende staat wordt getoond. Voor dat geval kent de wet geen redelijkheidsuitzondering.

Afstand doen en overgang na overlijden

Het derde lid bepaalt precies van welke rechten afstand mogelijk is. Van het recht op naamsvermelding onder a kan de maker volledig afstand doen; dat komt bijvoorbeeld voor bij werk dat zonder credits binnen de huisstijl van de opdrachtgever verschijnt. Bij de rechten onder b en c is afstand beperkt tot wijzigingen in het werk of in de benaming ervan. Wat er na het overlijden van de maker met deze rechten gebeurt, regelt het tweede lid: tot het einde van het auteursrecht komen zij toe aan degene die de maker daarvoor bij uiterste wilsbeschikking heeft aangewezen, en heeft hij niemand aangewezen, dan aan zijn nabestaanden. Daarnaast houdt de maker die zijn auteursrecht heeft overgedragen op grond van het vierde lid de bevoegdheid om zelf wijzigingen in het werk aan te brengen, voor zover hem dat naar de regels van het maatschappelijk verkeer te goeder trouw vrijstaat. Na zijn overlijden komt die bevoegdheid toe aan de door hem aangewezene, als aannemelijk is dat de maker de wijzigingen ook zou hebben goedgekeurd.

Waar het misgaat

• Naamsvermelding niet geregeld — hoe en waar de naam van de maker bij gebruik verschijnt, kan in het contract worden bepaald; ook afstand van het recht onder a is op grond van het derde lid mogelijk. Ontbreekt zo'n afspraak, dan geldt het recht op naamsvermelding met de redelijkheidstoets van onderdeel a.
• Verbouwen van ontwerpen — de overdracht van het auteursrecht laat de rechten onder c en d bij de maker; wie een verworven ontwerp laat aanpassen, krijgt met die rechten te maken.
• Afstandsverklaringen — of een afstandsclausule werkt, hangt af van de vraag of zij binnen het derde lid blijft; dat lid noemt per onderdeel van het eerste lid wat mogelijk is.

Een grafisch ontwerper maakt een huisstijl voor een bakkerij en draagt het auteursrecht over. Past de bakkerij later de kleuren aan een nieuw pand aan, dan gaat het om een wijziging en wordt beoordeeld of verzet van de ontwerper in strijd met de redelijkheid zou zijn. Zet de bakkerij het beeldmerk vervolgens uitgerekt en bijgekleurd op een goedkope reclamezuil, met de naam van de ontwerper eronder, dan komt de vraag op of sprake is van een aantasting die zijn eer of naam als maker kan schaden; voor die situatie kent de wet geen redelijkheidstoets.