Artikel 18c Aw: Erfgoedcollecties online zetten

Musea, archieven en bibliotheken hebben grote collecties waarvan een deel nooit meer wordt uitgegeven, terwijl het auteursrecht er nog wel op rust. Dit artikel geeft die instellingen de mogelijkheid om zulke werken toch voor het publiek beschikbaar te stellen, zonder van elke rechthebbende afzonderlijk toestemming te vragen.

De ratio is dat niemand er iets mee opschiet wanneer werk dat commercieel is uitgestorven onbereikbaar in een depot blijft liggen. De wet accepteert daarom een beperkte inbreuk op het exclusieve recht, maar bindt die aan strikte voorwaarden die het commerciële belang van rechthebbenden ontzien.

De vier voorwaarden

1. Het werk is niet in de handel verkrijgbaar: er is redelijkerwijs geen exemplaar of licentie meer via de gebruikelijke kanalen te krijgen.

2. Het werk maakt permanent deel uit van de collectie van de instelling; een bruikleen of tijdelijke tentoonstelling valt er niet onder.

3. De beschikbaarstelling gebeurt op een niet-commerciële website, dus niet in een omgeving die op verkoop of advertentie-inkomsten draait.

4. De naam van de maker wordt vermeld, tenzij dat aantoonbaar niet lukt.

Om welke instellingen gaat het

Het artikel spreekt van een instelling voor cultureel erfgoed. Wat daaronder valt, staat omschreven in artikel 25a Aw: een voor het publiek toegankelijke bibliotheek of museum, een archief of een instelling voor cinematografisch of audiovisueel erfgoed. Een particuliere verzamelaar of een commerciële galerie kan zich dus niet op dit artikel beroepen, hoe waardevol de collectie ook is.

Voorrang voor collectief beheer

Bestaat er voor een bepaald soort werk een collectieve beheersorganisatie die aan de wettelijke eisen voldoet, dan geldt deze beperking niet. De gedachte is dat de instelling in dat geval gewoon een licentie kan sluiten en de rechthebbenden via die organisatie hun vergoeding krijgen. De wet verklaart daarnaast enkele onderdelen van artikel 44 Aw en artikel 44b Aw van overeenkomstige toepassing, zodat onder meer de positie van rechthebbenden die bezwaar maken geregeld is.

In de praktijk

• Voor de instelling — leg per werk vast waarom je concludeert dat het niet meer in de handel verkrijgbaar is, en wanneer je die zoektocht hebt gedaan; dat dossier is je verdediging als een rechthebbende zich meldt.
• Voor de instelling — houd de collectiewebsite scherp gescheiden van webshop, ticketverkoop en gesponsorde omgevingen, anders sneuvelt de voorwaarde van niet-commercieel gebruik.
• Voor rechthebbenden — meld je bij de instelling zodra je een werk online ziet dat wel degelijk nog verkrijgbaar is; de beperking valt dan weg voor dat werk.

Een streekarchief digitaliseert een serie stadsgezichten van een inmiddels overleden tekenaar. De platen zijn nooit herdrukt en er is geen uitgever meer. Op de publieksomgeving van het archief, zonder advertenties en met vermelding van de tekenaar, mogen ze worden getoond. Zodra het archief dezelfde platen als poster in de museumshop wil verkopen, is dit artikel geen grondslag meer en is een licentie van de erfgenamen nodig.