Artikel 16k Aw: Verval van de reprovergoeding na drie jaar

Twee dingen kunnen de plicht om de vergoeding voor reprografisch kopiëren te betalen laten verdwijnen: tijdsverloop en afstand. De verplichting vervalt drie jaar nadat de kopie is gemaakt, en zij bestaat niet als de betalingsplichtige kan aantonen dat de rechthebbende afstand heeft gedaan van zijn recht op vergoeding.

Beide regels dienen de rechtszekerheid. Een organisatie moet op enig moment haar administratie kunnen opruimen zonder het risico dat er jaren later nog een rekening komt voor kopieën die niemand meer kan reconstrueren. En een rechthebbende die zijn werk bewust vrij beschikbaar stelt, moet niet zien dat er via een collectieve incasso alsnog geld voor hem wordt opgehaald.

De termijn van drie jaar

De klok begint te lopen op het moment waarop de verveelvoudiging is vervaardigd — niet op het moment van ontdekking en niet op het moment van facturering. Wie int moet dus tijdig zijn: met elke maand die verstrijkt, valt een deel van de aanspraak weg. Voor de betalingsplichtige werkt het andersom, en zijn de kopieerdata het beslissende gegeven in een discussie over een naheffing.

Afstand van het recht op vergoeding

Afstand doen kan, maar het bewijs ervan ligt bij degene die zich erop beroept: de betalingsplichtige moet aantonen dat de maker of zijn rechtverkrijgende afstand heeft gedaan. Een vermoeden, een gewoonte of het enkele feit dat iets gratis beschikbaar is, is daarvoor niet genoeg. Een uitdrukkelijke, vastgelegde verklaring of een gebruiksvoorwaarde waarin het staat, is dat wel.

Voorbeeld

Een gemeentelijke dienst krijgt een naheffing over kopieën uit de afgelopen vijf jaar. Voor het deel dat ouder is dan drie jaar kan zij zich op het verval beroepen. Voor een vakblad dat in zijn voorwaarden uitdrukkelijk toestaat dat abonnees zonder aanvullende vergoeding kopieën voor intern gebruik maken, kan zij aanvoeren dat afstand is gedaan — mits zij die voorwaarde kan overleggen.

In de praktijk

• Voor betalingsplichtigen: bewaar de gebruiksvoorwaarden en licenties van de bronnen die je kopieert. Zonder stuk geen bewijs van afstand.
• Voor incasserende organisaties: houd de termijn in de gaten en kom op tijd in actie; wachten kost aanspraak.
• Voor rechthebbenden: een ruime afstandsclausule in je publicatievoorwaarden werkt door in dit stelsel. Formuleer bewust wat je wel en niet weggeeft.

Deze regels horen bij de vergoeding van artikel 16h Aw. Voor de thuiskopievergoeding kent de wet een eigen stelsel van betalingsplichtigen en van momenten waarop de verplichting ontstaat en vervalt, zoals blijkt uit artikel 16c Aw.