Artikel 15f Aw: Inning en verdeling van de leenvergoeding

De vergoeding die instellingen moeten betalen als zij boeken, films of muziek uitlenen, gaat niet rechtstreeks naar iedere maker afzonderlijk. Dit artikel bepaalt dat één door de minister aangewezen rechtspersoon die vergoeding int en daarna onder de rechthebbenden verdeelt.

Zonder zo'n centraal punt zou elke uitleeninstelling met duizenden makers moeten afrekenen en zou elke schrijver of illustrator achter honderden instellingen aan moeten. De wetgever heeft dat opgelost door de inning weg te halen bij de individuele maker en volledig bij één organisatie te leggen. Dat maakt de regeling uitvoerbaar, maar het betekent ook dat een maker niet zelf over het tarief kan onderhandelen.

Eén organisatie, met uitsluiting van anderen

De aanwijzing gebeurt door de minister van Justitie en Veiligheid, in overeenstemming met de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De aangewezen rechtspersoon moet naar het oordeel van die ministers representatief zijn: een breed deel van de betrokken makers en uitgevers moet erachter staan. Zodra de aanwijzing er is, mag niemand anders deze vergoeding innen of verdelen. Een groep auteurs kan er dus geen eigen incassokanaal naast opzetten, en een uitleeninstelling kan zich niet bevrijden door rechtstreeks met een enkele maker af te rekenen.

Vertegenwoordiging in en buiten rechte

Bij het vaststellen van de hoogte van de vergoeding, bij de inning en bij het uitoefenen van het uitsluitende recht treedt de organisatie op namens alle rechthebbenden, ook in een procedure. Een maker hoeft dus niet zelf naar de rechter te stappen tegen een instelling die weigert te betalen. Andersom hoeft een instelling die het tarief te hoog vindt niet honderden makers te dagvaarden: zij voert dat debat met de organisatie.

Toezicht en verdeelreglement

Omdat het om een wettelijk monopolie gaat, is er tegenwicht ingebouwd. De organisatie staat onder toezicht van het College van Toezicht uit de Wet toezicht collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten. Dat college kijkt mee naar de manier waarop de organisatie haar taak uitvoert.

De verdeling van het geïnde geld gebeurt bovendien niet naar willekeur. Zij volgt een reglement dat de organisatie zelf opstelt, maar dat het College van Toezicht moet goedkeuren. In dat reglement staat de verdeelsleutel: welke gegevens de basis vormen en hoe wordt omgegaan met werken waaraan meerdere makers hebben bijgedragen.

In de praktijk

• Bent u maker? U krijgt alleen iets uitgekeerd als u bij de organisatie bekend bent en uw werken zijn aangemeld. Een illustrator die alleen als medewerker op de titelpagina staat, mist geld zolang zijn aandeel niet is geregistreerd.
• Bent u uitgever of erfgenaam? Ook rechtverkrijgenden vallen onder de regeling. Wie rechten heeft overgenomen, doet er goed aan dat aan de organisatie door te geven, anders loopt de betaling naar het oude adres.
• Bent u een uitleeninstelling? Betaal aan de aangewezen organisatie en aan niemand anders. Een betaling rechtstreeks aan een auteur bevrijdt u niet van de vergoedingsplicht.
• Vindt u de verdeling oneerlijk? Het aanknopingspunt is het goedgekeurde reglement en het toezicht daarop, niet een losse aanspraak op de betalende instelling.

De administratieve kant van dit systeem staat in artikel 15g Aw: wie moet betalen, doet jaarlijks opgave van het aantal uitleningen en laat desgevraagd de onderliggende gegevens zien. De vergoedingsplicht zelf volgt uit artikel 15c Aw.