Onder de verveelvoudiging van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt mede verstaan de vertaling, de muziekschikking, de verfilming of tooneelbewerking en in het algemeen iedere geheele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigden vorm, welke niet als een nieuw, oorspronkelijk werk moet worden aangemerkt.
←
Terug 12c · Directe aanlevering van omroepsignalen
Verder 13a · Tijdelijke kopieën in technische processen
→
Artikel 13 Aw: Bewerking en nabootsing in gewijzigde vorm
Bewerking en nabootsing in gewijzigde vorm
Wettekst
Toelichting
Verveelvoudigen is meer dan letterlijk kopiëren. Ook wie een werk vertaalt, op muziek zet, verfilmt, bewerkt voor het toneel of in gewijzigde vorm nabootst, verveelvoudigt dat werk en heeft daarvoor toestemming nodig. De grens ligt bij het resultaat: is dat een nieuw en oorspronkelijk werk, dan valt het buiten dit artikel.
Daarmee voorkomt de wet dat het auteursrecht met een simpele truc te omzeilen is. Wie een roman woordelijk overneemt maakt een kopie, maar wie diezelfde roman vertaalt of naar een script omschrijft, gebruikt precies dezelfde creatieve keuzes van de auteur. Tegelijk mag het auteursrecht nieuwe creativiteit niet blokkeren, en daarom laat de wet ruimte voor werk dat weliswaar door een ander werk is geïnspireerd, maar zelfstandig genoeg is.
Wat telt als bewerking
De wet noemt de vertaling, de muziekschikking, de verfilming en de toneelbewerking, maar die opsomming is niet af: het gaat in het algemeen om iedere gehele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigde vorm. Ook gedeeltelijk overnemen valt eronder. Een ontwerp naschilderen, een foto natekenen, een melodie in een ander genre arrangeren, een tekst herschrijven met dezelfde structuur en dezelfde opbouw: allemaal bewerkingen.
De maatstaf: wat is overgenomen
Bij de vraag of iets een verveelvoudiging is, kijk je niet naar de verschillen maar naar wat er is overgenomen. Beslissend is of de creatieve keuzes die het oorspronkelijke werk zijn eigen karakter geven, in het nieuwe werk herkenbaar terugkomen. Elementen die niet creatief zijn, tellen niet mee: een stijl, een genre, een techniek, een idee of een op zichzelf banale vorm is niet beschermd. Wie alleen het idee overneemt en dat volledig zelf uitwerkt, maakt geen bewerking. Wie de uitwerking overneemt en er een laagje verandering overheen legt, wel.
Wanneer ontstaat een nieuw, oorspronkelijk werk
De uitzondering aan het slot van het artikel is smal. Er ontstaat pas een nieuw en oorspronkelijk werk als de maker zo veel eigen creatieve keuzes toevoegt dat het oorspronkelijke werk daarin naar de achtergrond verdwijnt. Let op: ook een bewerking die zelf oorspronkelijk genoeg is om beschermd te zijn, blijft afhankelijk van het onderliggende werk. Een vertaler heeft auteursrecht op zijn vertaling, maar mag die pas exploiteren met toestemming van de auteur van het origineel.
Waar het misgaat
Een meubelmaker ziet een opvallende stoel op een beurs en brengt een half jaar later een eigen model uit met een andere houtsoort, andere kleur en iets andere maten, maar met exact dezelfde kenmerkende lijn in rugleuning en poten. Hij denkt veilig te zitten omdat niets identiek is. Dat verweer helpt niet: de trekken die de stoel zijn eigen gezicht geven, zijn overgenomen, en de veranderingen zijn te oppervlakkig om van een nieuw werk te spreken.
- Voor makers: leg vast wanneer je iets ontwierp of publiceerde. Bij een verwijt van nabootsing draait het al snel om de vraag wie er eerder was en of de ander je werk kende.
- Voor gebruikers: vraag toestemming voor vertalingen, arrangementen en verfilmingen, ook als je flink verbouwt. Wil je vrij zijn, ontwerp dan aantoonbaar zelfstandig en bewaar je schetsen en tussenversies.
- Voor opdrachtgevers: regel bewerkingsrechten uitdrukkelijk in het contract. Een licentie om een werk te gebruiken is niet automatisch een licentie om het aan te passen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Is het volgen van dezelfde stijl een nabootsing?
De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof. Volgens vaste rechtspraak brengt het gebruik van hetzelfde materiaal, het bewerken daarvan volgens dezelfde, een bepaald artistiek effect opleverende methode, of het volgen van dezelfde stijl nog niet mee dat sprake is van nabootsing van een werk als bedoeld in art. 13 Aw; de wet geeft geen exclusief recht aan wie in een hem kenmerkende stijl werkt. Daaraan ligt de gedachte ten grondslag dat bescherming van abstracties als stijlkenmerken de vrijheid van creatie van makers ontoelaatbaar zou beperken en een rem op culturele ontwikkelingen zou vormen. Daarom laat het recht ook geen ruimte voor aanvullende bescherming tegen slaafse nabootsing van een stijl langs de weg van de onrechtmatige daad, al kan dat onder bijkomende omstandigheden anders zijn — maar nodeloze nabootsing die verwarring wekt, is daarvoor niet genoeg.
-
Wanneer is een nabootsing een nieuw, oorspronkelijk werk?
De Hoge Raad verwerpt zowel het principale als het incidentele beroep. Voor de inbreukvraag bij een gebruiksvoorwerp komt het aan op de mate waarin de totaalindrukken van het beweerdelijk inbreukmakende werk en het nagebootste werk overeenstemmen, waarbij de beschermde trekken van het laatste bepalend zijn en ook een selectie van op zichzelf onbeschermde elementen een werk kan zijn als die selectie het persoonlijk stempel van de maker draagt. De klacht dat het hof had moeten beoordelen of de nabootsing een 'zelfstandig werk' is — een minder verstrekkende eis dan een nieuw, oorspronkelijk werk — gaat niet op: met 'zelfstandig werk' is in de eerdere rechtspraak niets anders bedoeld dan een nieuw, oorspronkelijk werk in de zin van art. 13 Aw.
-
Wanneer is een gewijzigde vorm een verveelvoudiging?
De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof en zet uiteen hoe ver het recht van een bewerker gaat. Op grond van art. 1 Aw heeft de rechthebbende het uitsluitend recht zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen, maar bescherming bestaat alleen als het werk een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt; dat geldt ook voor een gebruiksvoorwerp dat deels door techniek is bepaald. Wie een bestaand werk bewerkt, kan geen rechten laten gelden op de beschermde elementen die hij van dat werk overneemt: zijn auteursrecht beperkt zich tot wat hij zelf toevoegt en wat zelf aan de werktoets voldoet. Dat de rechten op het origineel en op de bewerking in één hand zijn, maakt het recht op de bewerking niet ruimer.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.